سنبله
سنبله ششمین برج فلک است و در گاهشمار خورشیدی همان ماه ششم سال؛ نامش از خوشهٔ گندم گرفته شده و عنصرش در تقسیم کهن، خاک است.
برج در یک نگاه
- جایگاه در زودیاک
- ۶
- ماه شمسی
- شهریور
- عنصر
- خاک
- کیفیت
- ذوجسدین
عنصر و کیفیت گروهبندیهای کلاسیکاند: هر چهارمین برج عنصری یکسان دارد و هر سومین برج کیفیتی یکسان.
سنبله در ترتیب دوازدهگانهٔ برجها
سنبله ششمین برج از دوازده برج فلک است و در گاهشمار خورشیدی نیز ماه ششم سال. در این صفحه برج و ماه دو چیز جدا نیستند: ماه بر پیکرهٔ همان برج بریده شده و از اینرو نام یکی نام دیگری هم هست.
برجها نامهای همان دوازده صورت فلکیاند که گاهشمار خورشیدی آنها را برای ماههای خود برگرفت. در گاهشمار هجری خورشیدی افغانستان همین نامها تا امروز نام رسمی ماهها هستند و در نوشتههای اداری و روزنامهها به کار میروند؛ در ایران نامهای کهن پارسی جای آنها را در تقویم گرفتهاند و برجها بیشتر در متنهای نجومی و تقویمی و در زبان گفتار باقی ماندهاند.
خودِ واژهٔ سنبله به معنای خوشهٔ گندم است، و تصویر کهنی که این برج با آن شناخته میشود دوشیزهای است با خوشهای در دست. این نام، بیآنکه نیازی به توضیح داشته باشد، هنگام سال را با خود میآورد: روزهایی که کار کشت به پایان رسیده و نوبت درو و سنجیدن و انبار کردن است.
آنچه سنت به برج سنبله نسبت میدهد
در سنت، سنبله را در شمار برجهای خاکی میآورند و آن را با هر کاری پیوند میدهند که به دقت و اندازهنگهداشتن نیاز دارد. روایت سنتی این برج را با تمییز و تشخیص، با نظم بخشیدن به چیزهای پراکنده و با بهسرانجامرساندن کاری که دیگری آغاز کرده است میشناسد، و صفتهایی مانند کاردانی، موشکافی و پاکیزگی را در توصیف آن به کار میبرد.
در متنهای نجومی کهن، سنت خانهٔ عطارد را در این برج میداند و همین پیوند را با سخن سنجیده، با شمار و حساب، با آموختن و آموزاندن و با پیشههایی توضیح میدهد که دست و چشم در آنها با هم کار میکنند: دبیری و نویسندگی، درمانگری و داروشناسی، و صنعتهای ریز و ظریف.
سنت همچنین این برج را با هنگام خرمن پیوند میزند: جایی که میوهٔ کار پیشین سنجیده و جدا و انباشته میشود. در همین توصیف، فروتنی و بیادعایی را از خویهای این برج میشمارند، و خردهگیری بر کار خویش را نیز از همان سرچشمهٔ سنجیدن میدانند — گرایشی که سنت آن را روی دیگرِ همان دقت معرفی میکند.
اینها خوانشهایی است که سنت نقل میکند و قرنها بازگو شده است. توصیف برج است، نه توصیف کسی که در آن ماه زاده شده.
برج، ماه، و جابهجایی تاریخ میلادی
سال خورشیدی با اعتدال بهاری آغاز میشود، نه با روزی ثابت در تقویم میلادی، و ماهها از همان لحظه به ترتیبِ برجها شمرده شدهاند. به همین سبب در این گاهشمار برج از پیِ ماه میآید: مرز ماه است که تعیین میکند سنبله از کجا آغاز میشود و کجا به پایان میرسد. این صفحه نیز بر همان مرزهای تقویمی تکیه دارد، نه بر درجه و دقیقهٔ حرکت خورشید.
سنبله را در تقسیم کهن «ذوجسدین» میخوانند. به زبان ساده یعنی این ماه، ماهِ پایان فصل خویش است: فصل را نمیگشاید و در میانهٔ آن نمیایستد، بلکه آن را به سر میآورد و به فصل پس از خود میسپارد. از اینرو در توصیفهای سنتی، حالوهوای گذر و آمادهشدن برای دگرگونی به این ماه نسبت داده میشود.
نتیجهٔ عملی این پیوند آن است که آغاز سنبله در تقویم میلادی هر سال بر یک روز نمیافتد و اندکی جابهجا میشود. پس جدولی که یک بازهٔ ثابت میلادی را برای این برج چاپ میکند، برای بخشی از سالها درست و برای بخشی دیگر نادرست از کار درمیآید. این وبگاه چنین ناسازگاری را خطای خود نمیشمارد، بلکه آن را تقریبِ همان جدولهای ثابت میداند و در برابرش، آغاز هر سال را جداگانه از خودِ گاهشمار میگیرد.
سنبله از چه روزی آغاز میشد
سال شمسی با اعتدال بهاری آغاز میشود، پس هر ماه از همان روز میلادی شروع میشود که اعتدال در آن میافتد. همین است که این تاریخها را جابهجا میکند.
در ۱۰۱ سالی که در پی میآید، سنبله روی ۳ تاریخ میلادی متفاوت آغاز شده است. جدولهای چاپی یکی از آنها را مینویسند.
از 1950-08-23 تا 2050-09-22.
۲۲ اوت
۱۳۷۵، ۱۳۷۹، ۱۳۸۳، ۱۳۸۷، ۱۳۹۱، ۱۳۹۵، ۱۳۹۹، ۱۴۰۳، ۱۴۰۷، ۱۴۰۸، ۱۴۱۱، ۱۴۱۲، ۱۴۱۵، ۱۴۱۶، ۱۴۱۹، ۱۴۲۰، ۱۴۲۳، ۱۴۲۴، ۱۴۲۷، ۱۴۲۸
۲۳ اوت
۱۳۲۹، ۱۳۳۱، ۱۳۳۲، ۱۳۳۳، ۱۳۳۵، ۱۳۳۶، ۱۳۳۷، ۱۳۳۹، ۱۳۴۰، ۱۳۴۱، ۱۳۴۲، ۱۳۴۳، ۱۳۴۴، ۱۳۴۵، ۱۳۴۶، ۱۳۴۷، ۱۳۴۸، ۱۳۴۹، ۱۳۵۰، ۱۳۵۱، ۱۳۵۲، ۱۳۵۳، ۱۳۵۴، ۱۳۵۵، ۱۳۵۶، ۱۳۵۷، ۱۳۵۸، ۱۳۵۹، ۱۳۶۰، ۱۳۶۱، ۱۳۶۲، ۱۳۶۳، ۱۳۶۴، ۱۳۶۵، ۱۳۶۶، ۱۳۶۷، ۱۳۶۸، ۱۳۶۹، ۱۳۷۰، ۱۳۷۱، ۱۳۷۲، ۱۳۷۳، ۱۳۷۴، ۱۳۷۶، ۱۳۷۷، ۱۳۷۸، ۱۳۸۰، ۱۳۸۱، ۱۳۸۲، ۱۳۸۴، ۱۳۸۵، ۱۳۸۶، ۱۳۸۸، ۱۳۸۹، ۱۳۹۰، ۱۳۹۲، ۱۳۹۳، ۱۳۹۴، ۱۳۹۶، ۱۳۹۷، ۱۳۹۸، ۱۴۰۰، ۱۴۰۱، ۱۴۰۲، ۱۴۰۴، ۱۴۰۵، ۱۴۰۶، ۱۴۰۹، ۱۴۱۰، ۱۴۱۳، ۱۴۱۴، ۱۴۱۷، ۱۴۱۸، ۱۴۲۱، ۱۴۲۲، ۱۴۲۵، ۱۴۲۶، ۱۴۲۹
۲۴ اوت
۱۳۳۰، ۱۳۳۴، ۱۳۳۸
منابع
- Borkowski, The Persian Calendar for 3000 Years — the vernal-equinox anchoring of the Solar Hijri year
- The traditional Persian borj month names, still used as month names in the Afghan Solar Hijri calendar
- The classical triplicity and quadruplicity cycles of the tropical zodiac, counted from Aries