نوروز

نوروز در یک نگاه

تاریخ شمسی

۱ فروردین

بازهٔ میلادی

۲۰ مارس تا ۲۲ مارس

تاریخ‌های متمایز

۳

سال‌های مستند

۱۰۱

چین‌روز روزی را منتشر می‌کند که تقویم به آغاز سال نسبت می‌دهد، نه لحظهٔ اعتدال بهاری.

نوروز چیست

نوروز نخستین روز فروردین است، نخستین ماه از دوازده ماه سال خورشیدی. با آن، سالی که گذشته بسته می‌شود و شمارش سالی تازه آغاز می‌گردد. نوروز هم‌زمان آغاز بهار در نیم‌کرهٔ شمالی است؛ یعنی آغاز سال در این گاه‌شمار با چرخش فصل‌ها یکی است و نه قراری جدا از آن.

نوروز در پهنه‌ای گسترده نگه داشته می‌شود، به دست مردمانی با زبان‌ها و تبارهای گوناگون، پیروان چند دین و کسانی که دینی ندارند. جشنی است بسیار کهن که نسل به نسل سپرده شده و در هر جا رنگ همان جا را گرفته است. نوروز میراثی مشترک است و از آنِ هیچ کشوری به‌تنهایی نیست؛ سهم هر کس در آن به اندازهٔ نگه داشتنش است.

شکل کلی برگزاری آن در بسیاری از جاها به هم می‌ماند، هرچند جزئیات از شهری به شهری و از خانه‌ای به خانه‌ای فرق می‌کند: خانه را پیش از سال نو می‌آرایند و پاکیزه می‌کنند، سفره‌ای برای سال نو می‌گسترند، خویشان و همسایگان به دیدار یکدیگر می‌روند و روزهای نخست سال به مهمانی و سفر می‌گذرد. آنچه در همهٔ این صورت‌ها مشترک است، نو کردن پیوندها همراه با نو شدن سال است.

چرا سال از اینجا آغاز می‌شود

گاه‌شمار خورشیدی ایرانی روز نخست سال خود را به اعتدال بهاری گره زده است، به همان جایی از گردش زمین بر گرد خورشید که بهار در نیم‌کرهٔ شمالی از آن آغاز می‌شود. سنجهٔ آغاز سال بیرون از خودِ تقویم است و در آسمان قرار دارد، نه در فهرست ماه‌ها.

بنابراین تعریف این گاه‌شمار نجومی است و نه حسابی: روز نخست سال از افزودن شماری ثابت روز به سال پیشین به دست نمی‌آید، بلکه از وضع زمین نسبت به خورشید برمی‌آید. به بیان روشن، این روز تعیین می‌شود، نه برگزیده؛ کسی آن را نمی‌گذارد، بلکه از تعریف اعتدال پیدا می‌شود.

پیامد این پیوند آن است که فصل‌ها در جای خود می‌مانند. فروردین همیشه در بهار است، تیر همیشه در تابستان و دی همیشه در زمستان، و ماه‌ها در گذر سال‌ها از فصل خود جدا نمی‌افتند. گاه‌شماری که آغازش را به آسمان سپرده باشد، برای هم‌گام ماندن با سال طبیعی به اصلاح‌های پی‌درپی نیازی ندارد.

جابه‌جایی تاریخ میلادی

اعتدال بهاری هر بار در همان نقطه از سال میلادی رخ نمی‌دهد؛ کمی زودتر یا کمی دیرتر می‌افتد، چون طول سال طبیعی با شمارش روزهای گاه‌شمار میلادی سرِ راست نمی‌آید. نتیجه آن است که تاریخ میلادی نوروز ثابت نیست و در پنجره‌ای باریک، به فراخی چند روز در پایان زمستانِ میلادی، جابه‌جا می‌شود.

پس تقویمی که نوروز را با یک تاریخ میلادی ثابت چاپ کند، در بیشتر سال‌ها درست است و در برخی سال‌ها نادرست. این نکته را باید صریح گفت، چون خطا کوچک و کم‌پیداست: یک روز پیش یا پس، همان‌قدر خطا است که چند روز، و اگر بر پایهٔ آن قراری گذاشته شود، در همان سالِ استثنا از دست می‌رود.

راه درست، برگرداندن هر سال بر پایهٔ همان سال است، نه تکیه بر یک قاعدهٔ سرانگشتی. جدول پایین همین متن، سال به سال، این جابه‌جایی را نشان می‌دهد و در کنار آن گروه‌بندی‌ای می‌آورد که الگوی تکرار را آشکار می‌کند.

چرا جدول چاپی ناسازگار است

روزهایی که نوروز در آن‌ها بوده است

در ۱۰۱ سال زیر، نوروز در ۳ تاریخ میلادی متفاوت افتاده است. تقویم چاپی تنها یکی از آن‌ها را می‌نویسد.

1. ۲۰ مارس۲۰ سال

2. ۲۱ مارس۷۸ سال

3. ۲۲ مارس۳ سال

نوروز، سال به سال

هر نوروزی که این صفحه مستند می‌کند، همراه با روز هفتهٔ آن.

از ۲۱ مارس ۱۹۵۰ تا ۲۱ مارس ۲۰۵۰.