شهریور — ماه ۶ سال ایرانی
شهریور در کاربرد ایران و سنبله در کاربرد افغانستان، ماه ششم گاهشمار هجری خورشیدی و آخرین ماه تابستان است.
ماه در یک نگاه
- شمارهٔ ماه
- ۶
- در کاربرد ایران
- شهریور
- در کاربرد افغانستان
- سنبله، یا برج ۶
- درازا
- ۳۱ روز
- بازهٔ میلادی
- ۲۲ اوت تا ۲۳ سپتامبر
نام افغانستانی این ماه با نام یکی از برجها یکی است. آنچه سنت دربارهٔ آن برج نقل میکند در صفحهٔ خود آن آمده است؛ این صفحه دربارهٔ ماه است.
دو دسته نام برای یک ماه
برج ۶ همان ماه ششم گاهشمار هجری خورشیدی است: در کاربرد ایران شهریور خوانده میشود و در کاربرد افغانستان سنبله. یک گاهشمار است و یک ماه، با دو دسته نام که هر دو نامِ رسمی و روزمرهٔ همان بازه از سالاند.
در افغانستان نامهای برج همان نامهای ماهاند، و در گفتار و نوشتار روزمره ماه را بیشتر با شمارهٔ آن صدا میزنند. پرسشِ «برج ۶ چه ماهی است» هم معنایش همین است: ششمین ماه سال کدام است؟ پاسخ، سنبله است — همان ماهی که در ایران شهریور نام دارد. این شمارهخواندن یک قرارداد اشاره است و در ترتیب یا مرز ماهها هیچ تفاوتی نمیسازد.
هیچیک از این دو دسته نام، صورت دیگرگون یا محلیِ آن دیگری نیست؛ دو دستگاه نامگذاریاند برای یک گاهشمار واحد. مرز آغاز و پایان ماه، درازای آن و قاعدهٔ کبیسه در هر دو یکسان است و تنها نامها فرق دارند: کسی که شهریور مینویسد و کسی که سنبله مینویسد، دقیقاً یک بازه از سال را در نظر دارند.
جای این ماه در سال
شهریور، یا به نام دیگرش سنبله، ماه ششم سال و آخرین ماه تابستان است. پیش از آن مرداد — در کاربرد افغانستان اسد — میآید و پس از آن مهر (میزان) که سال را به پاییز میبرد. با پایان این ماه، نیمهٔ نخست سال خورشیدی هم به پایان میرسد و آهنگ درازای روز و شب رو به برگشتن میگذارد.
درازای این ماه ۳۱ روز است، در هر سال و بدون استثنا؛ کبیسهبودن یا نبودن سال بر شمار روزهای آن اثری ندارد، چون روز افزوده در ماه پایانی سال، اسفند (حوت)، جای میگیرد. از این رو فاصلهٔ آغاز و پایان شهریور نسبت به سرِ سال همیشه ثابت است، هرچند خودِ سرِ سال بر تقویم میلادی ثابت نمیماند.
چرا تاریخ میلادی آن هر سال یکی نیست
درازای ماهها را قاعدهٔ خودِ گاهشمار معین میکند، اما آغاز سال را اعتدال بهاری تعیین میکند: سال نو از لحظهای آغاز میشود که خورشید به نقطهٔ اعتدال میرسد، نه از روزی از پیش تعیینشده در تقویم میلادی. چون آن لحظه هر سال اندکی جابهجا میشود و تقویم میلادی هم قاعدهٔ کبیسهٔ خودش را دارد، تاریخ میلادیِ آغاز این ماه نتیجهٔ محاسبه است، نه انتخاب.
در بازهای که این صفحه پوشش میدهد — ۱۰۱ سال پیاپیِ خورشیدی، از ۱۳۲۹ تا ۱۴۲۹، برابر با سالهای ۱۹۵۰ تا ۲۰۵۰ میلادی — آغاز این ماه میان ۲۲ و ۲۴ اوت نوسان کرده و پایان آن میان ۲۱ و ۲۳ سپتامبر. یعنی در سراسر این سالها تنها ۳ تاریخ آغاز متمایز پدید آمده و پنجرهٔ جابهجایی باریک مانده است.
به همین سبب تقویمی که یک بازهٔ میلادیِ ثابت برای این ماه چاپ کند، در بیشتر سالها درست است و در بقیه نادرست. جدول زیر بهجای یک بازهٔ واحد، سالها را زیر تاریخ آغازشان گروهبندی میکند تا همین پراکندگیِ کوچک روشن بماند.
شهریور از چه روزی آغاز میشد
درازای ماهها را قاعدهٔ خودِ گاهشمار معین میکند، اما سال با اعتدال بهاری آغاز میشود — پس روز میلادیِ آغاز این ماه هر سال یکی نیست.
در ۱۰۱ سالی که در پی میآید، شهریور روی ۳ تاریخ میلادی متفاوت آغاز شده است. تقویمی که یک بازهٔ ثابت چاپ کند برای بیشتر آن سالها درست است و برای بقیه نادرست.
از 1950-08-23 تا 2050-09-22.
۲۲ اوت
۱۳۷۵، ۱۳۷۹، ۱۳۸۳، ۱۳۸۷، ۱۳۹۱، ۱۳۹۵، ۱۳۹۹، ۱۴۰۳، ۱۴۰۷، ۱۴۰۸، ۱۴۱۱، ۱۴۱۲، ۱۴۱۵، ۱۴۱۶، ۱۴۱۹، ۱۴۲۰، ۱۴۲۳، ۱۴۲۴، ۱۴۲۷، ۱۴۲۸
۲۳ اوت
۱۳۲۹، ۱۳۳۱، ۱۳۳۲، ۱۳۳۳، ۱۳۳۵، ۱۳۳۶، ۱۳۳۷، ۱۳۳۹، ۱۳۴۰، ۱۳۴۱، ۱۳۴۲، ۱۳۴۳، ۱۳۴۴، ۱۳۴۵، ۱۳۴۶، ۱۳۴۷، ۱۳۴۸، ۱۳۴۹، ۱۳۵۰، ۱۳۵۱، ۱۳۵۲، ۱۳۵۳، ۱۳۵۴، ۱۳۵۵، ۱۳۵۶، ۱۳۵۷، ۱۳۵۸، ۱۳۵۹، ۱۳۶۰، ۱۳۶۱، ۱۳۶۲، ۱۳۶۳، ۱۳۶۴، ۱۳۶۵، ۱۳۶۶، ۱۳۶۷، ۱۳۶۸، ۱۳۶۹، ۱۳۷۰، ۱۳۷۱، ۱۳۷۲، ۱۳۷۳، ۱۳۷۴، ۱۳۷۶، ۱۳۷۷، ۱۳۷۸، ۱۳۸۰، ۱۳۸۱، ۱۳۸۲، ۱۳۸۴، ۱۳۸۵، ۱۳۸۶، ۱۳۸۸، ۱۳۸۹، ۱۳۹۰، ۱۳۹۲، ۱۳۹۳، ۱۳۹۴، ۱۳۹۶، ۱۳۹۷، ۱۳۹۸، ۱۴۰۰، ۱۴۰۱، ۱۴۰۲، ۱۴۰۴، ۱۴۰۵، ۱۴۰۶، ۱۴۰۹، ۱۴۱۰، ۱۴۱۳، ۱۴۱۴، ۱۴۱۷، ۱۴۱۸، ۱۴۲۱، ۱۴۲۲، ۱۴۲۵، ۱۴۲۶، ۱۴۲۹
۲۴ اوت
۱۳۳۰، ۱۳۳۴، ۱۳۳۸
منابع
- Borkowski, The Persian Calendar for 3000 Years — the vernal-equinox anchoring that fixes every month boundary
- The Solar Hijri calendar's own month lengths: thirty-one days in the first six months, thirty in the next five, and twenty-nine or thirty in the last
- The traditional borj names, used as the month names of the Solar Hijri calendar in Afghanistan, where a month is also referred to by its number