ثور
ثور دومین برج منطقةالبروج است و در این گاهشماری، برج و ماه یکیاند: ماهی که پس از نخستین ماه بهار میآید و بهار را در میانهٔ خود دارد.
برج در یک نگاه
- جایگاه در زودیاک
- ۲
- ماه شمسی
- اردیبهشت
- عنصر
- خاک
- کیفیت
- ثابت
عنصر و کیفیت گروهبندیهای کلاسیکاند: هر چهارمین برج عنصری یکسان دارد و هر سومین برج کیفیتی یکسان.
ثور در ترتیب دوازدهگانهٔ برجها
برجها همان نامهای دوازدهگانهٔ منطقةالبروجاند که گاهشماری خورشیدی آنها را از نجوم قدیم به ماههای خود آورد. تقسیم سال به دوازده بخش و تقسیم دایرهٔ منطقةالبروج به دوازده برج، هر دو یک شمارشاند؛ به همین سبب نام برج بر ماه نشست و در متنهای نجومی، تقویمی و ادبی فارسی قرنها به همین معنا به کار رفت.
ثور جای دوم این ترتیب را دارد و پس از نخستین برج میآید. نام آن در عربی به معنای گاو نر است و در فارسی هم همیشه با همین معنا شناخته شده؛ همان نشانی که در پیکرههای کهن و در نامگذاری صورتهای فلکی سابقهای دراز دارد.
در ایران امروز ماههای سال نامهای فارسی خود را دارند و ثور معادل ماه دوم سال است، اما در گاهشماری هجری خورشیدی افغانستان همین نامهای برجی هنوز نام رسمی ماهها هستند و در اسناد و تقویم روزمره به کار میروند. در این ابزار نیز برج همان ماه است: عنصر و کیفیت آن از شمارش برجها به دست میآید، نه از جدولی جداگانه.
آنچه سنت به ثور نسبت میدهد
در سنت، ثور را از برجهای خاکی میشمارند و کیفیت آن را ثابت میدانند. بر پایهٔ همین دو نسبت، آنچه به این برج بازخوانده میشود بیشتر به پایداری و بردباری مربوط است: کاری که به آرامی و پیوسته پیش میرود، انس با زمین و کشتوکار، و ارزشنهادن به آنچه دستیافتنی و ماندنی است.
در نجوم سنتی، خانهٔ زهره به این برج نسبت داده میشود و از همین راه، سنت آراستگی، خوشآیندی و ذوق در ساختن و پرداختن را نیز در شمار معناهای ثور میآورد. در ادبیات و در تعبیرهای کهن، این برج را با فراوانی چراگاه و باروری خاک در میانهٔ بهار همنشین کردهاند.
سنت در کنار این معناها دشواریای را هم برای برجهای ثابت ثبت کرده است: دلبستگی به روال آشنا و درنگ در پذیرفتن دگرگونی. در همین چارچوب، آنچه به ثور نسبت داده میشود استواری در تصمیم و وفاداری به مسیر برگزیده خوانده میشود؛ کیفیتی که سنت آن را در پیوند با همان جایگاه میانی و آرام فصل میبیند.
اینها خوانشهایی است که سنت نقل میکند و قرنها بازگو شده است. توصیف برج است، نه توصیف کسی که در آن ماه زاده شده.
برج، ماه، و جابهجایی تاریخ میلادی
سال خورشیدی با اعتدال بهاری آغاز میشود و ماهها بر همان تقسیم دوازدهگانهٔ برجی بریده شدهاند. نتیجهاش این است که در این گاهشماری برج از ماه پیروی میکند: مرزهای ثور همان مرزهای ماه دوم سال است، نه اندازهگیری جداگانهای بر دایرهٔ منطقةالبروج. این ابزار هم بر همین اساس کار میکند و از درجه و طالع و بخشهای خردتر ماه سخنی نمیگوید.
لحظهٔ اعتدال بهاری هر سال با تقویم میلادی همگام نیست و کمی جابهجا میشود. چون آغاز سال جابهجا میشود، آغاز ماه دوم هم جابهجا میشود؛ بنابراین روزی که ثور در تقویم میلادی شروع میشود از سالی به سال دیگر یکسان نیست.
به همین دلیل جدولهای چاپی که برای هر برج یک بازهٔ ثابت میلادی مینویسند، برای بخشی از سالها با تقویم نمیخوانند. این ابزار آن اختلاف را خطای خود نمیشمارد، بلکه آن را تقریبِ همان جدول ثابت میداند و در برابرش، آغاز واقعی ماه را برای هر سال جداگانه حساب میکند.
کیفیتی که صفحه برای این برج نشان میدهد، «ثابت» است و معنایش در جایگیری آن در فصل روشن میشود: ثور در میانهٔ بهار مینشیند، جایی که فصل پیشتر آغاز شده و هنوز به پایان و تحویل به فصل بعد نرسیده است. برج ثابت همان بخش میانی و جاافتادهٔ فصل است؛ نه آغازگر آن و نه پایاندهندهٔ آن.
ثور از چه روزی آغاز میشد
سال شمسی با اعتدال بهاری آغاز میشود، پس هر ماه از همان روز میلادی شروع میشود که اعتدال در آن میافتد. همین است که این تاریخها را جابهجا میکند.
در ۱۰۱ سالی که در پی میآید، ثور روی ۳ تاریخ میلادی متفاوت آغاز شده است. جدولهای چاپی یکی از آنها را مینویسند.
از 1950-04-21 تا 2050-05-21.
۲۰ آوریل
۱۳۷۵، ۱۳۷۹، ۱۳۸۳، ۱۳۸۷، ۱۳۹۱، ۱۳۹۵، ۱۳۹۹، ۱۴۰۳، ۱۴۰۷، ۱۴۰۸، ۱۴۱۱، ۱۴۱۲، ۱۴۱۵، ۱۴۱۶، ۱۴۱۹، ۱۴۲۰، ۱۴۲۳، ۱۴۲۴، ۱۴۲۷، ۱۴۲۸
۲۱ آوریل
۱۳۲۹، ۱۳۳۱، ۱۳۳۲، ۱۳۳۳، ۱۳۳۵، ۱۳۳۶، ۱۳۳۷، ۱۳۳۹، ۱۳۴۰، ۱۳۴۱، ۱۳۴۲، ۱۳۴۳، ۱۳۴۴، ۱۳۴۵، ۱۳۴۶، ۱۳۴۷، ۱۳۴۸، ۱۳۴۹، ۱۳۵۰، ۱۳۵۱، ۱۳۵۲، ۱۳۵۳، ۱۳۵۴، ۱۳۵۵، ۱۳۵۶، ۱۳۵۷، ۱۳۵۸، ۱۳۵۹، ۱۳۶۰، ۱۳۶۱، ۱۳۶۲، ۱۳۶۳، ۱۳۶۴، ۱۳۶۵، ۱۳۶۶، ۱۳۶۷، ۱۳۶۸، ۱۳۶۹، ۱۳۷۰، ۱۳۷۱، ۱۳۷۲، ۱۳۷۳، ۱۳۷۴، ۱۳۷۶، ۱۳۷۷، ۱۳۷۸، ۱۳۸۰، ۱۳۸۱، ۱۳۸۲، ۱۳۸۴، ۱۳۸۵، ۱۳۸۶، ۱۳۸۸، ۱۳۸۹، ۱۳۹۰، ۱۳۹۲، ۱۳۹۳، ۱۳۹۴، ۱۳۹۶، ۱۳۹۷، ۱۳۹۸، ۱۴۰۰، ۱۴۰۱، ۱۴۰۲، ۱۴۰۴، ۱۴۰۵، ۱۴۰۶، ۱۴۰۹، ۱۴۱۰، ۱۴۱۳، ۱۴۱۴، ۱۴۱۷، ۱۴۱۸، ۱۴۲۱، ۱۴۲۲، ۱۴۲۵، ۱۴۲۶، ۱۴۲۹
۲۲ آوریل
۱۳۳۰، ۱۳۳۴، ۱۳۳۸
منابع
- Borkowski, The Persian Calendar for 3000 Years — the vernal-equinox anchoring of the Solar Hijri year
- The traditional Persian borj month names, still used as month names in the Afghan Solar Hijri calendar
- The classical triplicity and quadruplicity cycles of the tropical zodiac, counted from Aries