عقرب
عقرب هم نام یکی از بروج دوازدهگانه است و هم نام ماهی که گاهشمار خورشیدی بر همان برج بریده است؛ این صفحه به نسبت میان آن نام و آن ماه میپردازد.
برج در یک نگاه
- جایگاه در زودیاک
- ۸
- ماه شمسی
- آبان
- عنصر
- آب
- کیفیت
- ثابت
عنصر و کیفیت گروهبندیهای کلاسیکاند: هر چهارمین برج عنصری یکسان دارد و هر سومین برج کیفیتی یکسان.
عقرب در ترتیب بروج
برجها نامهای دوازدهگانهایاند که سنت نجومی بر بخشهای کمربند بروج نهاده بود، و گاهشمار خورشیدی همان نامها را برای ماههای خود برگرفت. این نامها در فارسی قرنها در متنهای نجومی و تقویمی به کار رفتهاند و امروز نیز در تقویم هجری خورشیدی افغانستان نام رسمی ماههاست. به همین سبب در اینجا برج چیزی جدا از ماه نیست؛ هر برج همان ماهی است که به نامش خوانده میشود.
عقرب هشتمین برج در این ترتیب است و بر ماه هشتم سال خورشیدی میافتد، یعنی در میانهٔ پاییز، آنگاه که روزها کوتاهتر شده و کار برداشت به پایان نزدیک است. عنصر منسوب به آن در تقسیمبندی کهن آب است، و کیفیتش در همان تقسیمبندی ثابت خوانده میشود؛ هر دو از شمارشی دورهای به دست میآیند که از نخستین برج آغاز میشود.
آنچه سنت به این برج نسبت میدهد
در سنت، عقرب را از بروج آبی شمردهاند، اما آبِ آن را نه آب روان که آبی ژرف و آرام وصف کردهاند: نیرویی که در سطح پیدا نمیشود و در عمق کار میکند. بر همین پایه، سنت این برج را با ژرفنگری، توان تمرکز و پایداری در خواست پیوند میدهد و آن را نشانهٔ عاطفهای میداند که کم بروز میکند و دیر فرو مینشیند.
متون سنتی این برج را خانهٔ شبانهٔ بهرام دانستهاند و از این نسبت، تابآوری در برابر دشواری و پشتکار در کاری را برداشت کردهاند که بهآسانی رها نمیشود. در همین چارچوب، سنت رازداری و کمگویی را نیز از خصایص منسوب به عقرب شمرده است: آنچه دانسته میشود لزوماً گفته نمیشود، و آنچه گفته میشود سنجیده است.
سنت در کنار اینها دشواریای را هم ثبت کرده است و آن سختیِ گذشتن است؛ همان پایداری که در جایی استواری خوانده میشود، در جای دیگر به دیر رها کردن پیوند خورده است. در خواندنهای کهن، عقرب را با فصل پایان و با هنگام فروکش کردن گرمای سال نیز مرتبط دانستهاند، و از آن تصویری ساختهاند که با بازگشت به درون و جمع کردن نیرو برای دورهٔ سرد سازگار است.
اینها خوانشهایی است که سنت نقل میکند و قرنها بازگو شده است. توصیف برج است، نه توصیف کسی که در آن ماه زاده شده.
برج، ماه و تاریخ میلادی
سال خورشیدی با اعتدال بهاری آغاز میشود و ماههای آن بر روی همان بخشبندی بروج بریده شدهاند؛ از اینرو برج از ماه پیروی میکند و مرز آن همان مرز تقویمی ماه است، نه درجهای از طول دائرةالبروج. در اینجا سخنی از درجه و ساعت و طالع در میان نیست، چون تاریخ تولد رسمی چنین چیزی را در خود ندارد.
چون آغاز سال به لحظهٔ اعتدال بسته است و نه به روزی ثابت در تقویم میلادی، روز میلادیِ آغاز این ماه از سالی به سال دیگر جابهجا میشود. جدول چاپی که یک بازهٔ میلادی ثابت را برای این برج مینویسد، ناچار برای بخشی از سالها نمیخواند. در این صفحه آن ناهمخوانی تقریبِ چنان جدولی به شمار میآید، نه خطای محاسبهٔ اینجا؛ آنچه در اینجا نمایش داده میشود از خود گاهشمار به دست آمده است.
کیفیت این برج در تقسیمبندی کهن «ثابت» خوانده میشود. معنای سادهاش این است که عقرب در میانهٔ فصل خود مینشیند: فصل را نمیگشاید و آن را به فصل بعد نمیسپارد، بلکه در استوارترین بخش آن قرار دارد، جایی که هوا و آهنگ کار سال دیگر در حال دگرگون شدن نیست و شکل گرفته است.
عقرب از چه روزی آغاز میشد
سال شمسی با اعتدال بهاری آغاز میشود، پس هر ماه از همان روز میلادی شروع میشود که اعتدال در آن میافتد. همین است که این تاریخها را جابهجا میکند.
در ۱۰۱ سالی که در پی میآید، عقرب روی ۳ تاریخ میلادی متفاوت آغاز شده است. جدولهای چاپی یکی از آنها را مینویسند.
از 1950-10-23 تا 2050-11-21.
۲۲ اکتبر
۱۳۷۵، ۱۳۷۹، ۱۳۸۳، ۱۳۸۷، ۱۳۹۱، ۱۳۹۵، ۱۳۹۹، ۱۴۰۳، ۱۴۰۷، ۱۴۰۸، ۱۴۱۱، ۱۴۱۲، ۱۴۱۵، ۱۴۱۶، ۱۴۱۹، ۱۴۲۰، ۱۴۲۳، ۱۴۲۴، ۱۴۲۷، ۱۴۲۸
۲۳ اکتبر
۱۳۲۹، ۱۳۳۱، ۱۳۳۲، ۱۳۳۳، ۱۳۳۵، ۱۳۳۶، ۱۳۳۷، ۱۳۳۹، ۱۳۴۰، ۱۳۴۱، ۱۳۴۲، ۱۳۴۳، ۱۳۴۴، ۱۳۴۵، ۱۳۴۶، ۱۳۴۷، ۱۳۴۸، ۱۳۴۹، ۱۳۵۰، ۱۳۵۱، ۱۳۵۲، ۱۳۵۳، ۱۳۵۴، ۱۳۵۵، ۱۳۵۶، ۱۳۵۷، ۱۳۵۸، ۱۳۵۹، ۱۳۶۰، ۱۳۶۱، ۱۳۶۲، ۱۳۶۳، ۱۳۶۴، ۱۳۶۵، ۱۳۶۶، ۱۳۶۷، ۱۳۶۸، ۱۳۶۹، ۱۳۷۰، ۱۳۷۱، ۱۳۷۲، ۱۳۷۳، ۱۳۷۴، ۱۳۷۶، ۱۳۷۷، ۱۳۷۸، ۱۳۸۰، ۱۳۸۱، ۱۳۸۲، ۱۳۸۴، ۱۳۸۵، ۱۳۸۶، ۱۳۸۸، ۱۳۸۹، ۱۳۹۰، ۱۳۹۲، ۱۳۹۳، ۱۳۹۴، ۱۳۹۶، ۱۳۹۷، ۱۳۹۸، ۱۴۰۰، ۱۴۰۱، ۱۴۰۲، ۱۴۰۴، ۱۴۰۵، ۱۴۰۶، ۱۴۰۹، ۱۴۱۰، ۱۴۱۳، ۱۴۱۴، ۱۴۱۷، ۱۴۱۸، ۱۴۲۱، ۱۴۲۲، ۱۴۲۵، ۱۴۲۶، ۱۴۲۹
۲۴ اکتبر
۱۳۳۰، ۱۳۳۴، ۱۳۳۸
منابع
- Borkowski, The Persian Calendar for 3000 Years — the vernal-equinox anchoring of the Solar Hijri year
- The traditional Persian borj month names, still used as month names in the Afghan Solar Hijri calendar
- The classical triplicity and quadruplicity cycles of the tropical zodiac, counted from Aries