آبان — ماه ۸ سال ایرانی
ماه هشتم گاهشمار هجری خورشیدی: آبان در کاربرد ایران و عقرب در کاربرد افغانستان — یک ماه با دو دسته نام.
ماه در یک نگاه
- شمارهٔ ماه
- ۸
- در کاربرد ایران
- آبان
- در کاربرد افغانستان
- عقرب، یا برج ۸
- درازا
- ۳۰ روز
- بازهٔ میلادی
- ۲۲ اکتبر تا ۲۲ نوامبر
نام افغانستانی این ماه با نام یکی از برجها یکی است. آنچه سنت دربارهٔ آن برج نقل میکند در صفحهٔ خود آن آمده است؛ این صفحه دربارهٔ ماه است.
دو دسته نام برای یک ماه
ماه هشتم گاهشمار هجری خورشیدی در کاربرد ایران آبان خوانده میشود و در کاربرد افغانستان عقرب. این دو، دو نام برای یک ماهاند: همان ماه در همان گاهشمار، با همان روز آغاز و همان روز پایان. هیچیک صورت دیگرگون یا گویشیِ آن یکی نیست و هیچیک بر دیگری تقدم ندارد؛ دو دستهٔ نامگذاریاند که هر کدام در جای خود نامِ کامل و روزمرهٔ این ماهاند.
در کاربرد افغانستان نامهای برج همان نامهای ماهاند، و بسیار پیش میآید که ماه را با شمارهٔ آن صدا بزنند. «برج ۸» یعنی ماه هشتم سال، یعنی همین ماه: عقرب در آن دسته نام و آبان در دستهٔ دیگر. صدا زدنِ ماه با شماره، قراردادی در گفتار و نوشتار روزمره است، نه نام سومی برای ماه.
آنچه میان دو کاربرد یکی است بیش از آن است که فرق دارد: مرزهای آغاز و پایان ماهها یکی است، درازایشان یکی است و قاعدهٔ کبیسه هم یکی. تفاوت تنها در نامهاست. پس کسی که با یکی از این دو دسته نام بزرگ شده، برای خواندن تقویمِ آن یکی به چیزی جز فهرست نامها نیاز ندارد.
جای آبان (عقرب) در سال
آبان، یا عقرب، ماه هشتم سال است و در میانهٔ پاییز مینشیند. پیش از آن مهر (میزان) میآید و پس از آن آذر (قوس). این جایگاه در هر دو کاربرد یکی است، چون شمارهٔ ماه و مرزهای آن به نامگذاری بستگی ندارد.
درازای این ماه ۳۰ روز است، در هر سال و بیاستثنا؛ کبیسهبودن یا نبودن سال در آن اثری نمیگذارد، چون روز کبیسه به ماه پایانی سال افزوده میشود و نه به این ماه. در تقویم میلادی این ۳۰ روز روی روزهای آخر اکتبر و بخش بزرگی از نوامبر میافتد.
چرا بازهٔ میلادی هر سال یکسان نیست
درازای ماهها را قاعدهٔ خودِ گاهشمار معین میکند، اما آغاز سال را اعتدال بهاری تعیین میکند. اعتدال رویدادی نجومی است و بر روز ثابتی از تقویم میلادی نمیافتد؛ از همین رو روز میلادیِ آغاز سال، و بهتبع آن آغاز هر ماه دیگر از جمله آبان (عقرب)، تعیین میشود نه انتخاب. نتیجه این است که پنجرهٔ میلادی این ماه سالبهسال کمی جابهجا میشود، اما همیشه در محدودهٔ باریکی.
در بازهٔ مستندِ این صفحه — ۱۰۱ سال خورشیدی پیوسته، از ۱۳۲۹ تا ۱۴۲۹، که برای این ماه سالهای میلادی ۱۹۵۰ تا ۲۰۵۰ را میپوشاند — آغاز ماه میان ۲۲ و ۲۴ اکتبر و پایان آن میان ۲۰ و ۲۲ نوامبر جابهجا شده است. دامنه همین اندازه است و از آن بیرون نمیرود.
سرچشمهٔ این جابهجایی دو سازوکار کبیسهٔ جداست که هر یک با آهنگ خود پیش میرود: تقویم میلادی روز افزودهاش را بر پایهٔ قاعدهٔ خود میگذارد و گاهشمار هجری خورشیدی آغاز سالش را از اعتدال میگیرد. هر بار که یکی از این دو یک روز جلو یا عقب بیفتد، تاریخ میلادیِ آغاز ماه هم یک پله جابهجا میشود. به همین دلیل تقویمی که یک بازهٔ ثابت میلادی برای این ماه چاپ کند در بیشتر سالها درست است و در بقیه نادرست، و سالها را باید بر حسب روز آغازشان از هم جدا کرد.
آبان از چه روزی آغاز میشد
درازای ماهها را قاعدهٔ خودِ گاهشمار معین میکند، اما سال با اعتدال بهاری آغاز میشود — پس روز میلادیِ آغاز این ماه هر سال یکی نیست.
در ۱۰۱ سالی که در پی میآید، آبان روی ۳ تاریخ میلادی متفاوت آغاز شده است. تقویمی که یک بازهٔ ثابت چاپ کند برای بیشتر آن سالها درست است و برای بقیه نادرست.
از 1950-10-23 تا 2050-11-21.
۲۲ اکتبر
۱۳۷۵، ۱۳۷۹، ۱۳۸۳، ۱۳۸۷، ۱۳۹۱، ۱۳۹۵، ۱۳۹۹، ۱۴۰۳، ۱۴۰۷، ۱۴۰۸، ۱۴۱۱، ۱۴۱۲، ۱۴۱۵، ۱۴۱۶، ۱۴۱۹، ۱۴۲۰، ۱۴۲۳، ۱۴۲۴، ۱۴۲۷، ۱۴۲۸
۲۳ اکتبر
۱۳۲۹، ۱۳۳۱، ۱۳۳۲، ۱۳۳۳، ۱۳۳۵، ۱۳۳۶، ۱۳۳۷، ۱۳۳۹، ۱۳۴۰، ۱۳۴۱، ۱۳۴۲، ۱۳۴۳، ۱۳۴۴، ۱۳۴۵، ۱۳۴۶، ۱۳۴۷، ۱۳۴۸، ۱۳۴۹، ۱۳۵۰، ۱۳۵۱، ۱۳۵۲، ۱۳۵۳، ۱۳۵۴، ۱۳۵۵، ۱۳۵۶، ۱۳۵۷، ۱۳۵۸، ۱۳۵۹، ۱۳۶۰، ۱۳۶۱، ۱۳۶۲، ۱۳۶۳، ۱۳۶۴، ۱۳۶۵، ۱۳۶۶، ۱۳۶۷، ۱۳۶۸، ۱۳۶۹، ۱۳۷۰، ۱۳۷۱، ۱۳۷۲، ۱۳۷۳، ۱۳۷۴، ۱۳۷۶، ۱۳۷۷، ۱۳۷۸، ۱۳۸۰، ۱۳۸۱، ۱۳۸۲، ۱۳۸۴، ۱۳۸۵، ۱۳۸۶، ۱۳۸۸، ۱۳۸۹، ۱۳۹۰، ۱۳۹۲، ۱۳۹۳، ۱۳۹۴، ۱۳۹۶، ۱۳۹۷، ۱۳۹۸، ۱۴۰۰، ۱۴۰۱، ۱۴۰۲، ۱۴۰۴، ۱۴۰۵، ۱۴۰۶، ۱۴۰۹، ۱۴۱۰، ۱۴۱۳، ۱۴۱۴، ۱۴۱۷، ۱۴۱۸، ۱۴۲۱، ۱۴۲۲، ۱۴۲۵، ۱۴۲۶، ۱۴۲۹
۲۴ اکتبر
۱۳۳۰، ۱۳۳۴، ۱۳۳۸
منابع
- Borkowski, The Persian Calendar for 3000 Years — the vernal-equinox anchoring that fixes every month boundary
- The Solar Hijri calendar's own month lengths: thirty-one days in the first six months, thirty in the next five, and twenty-nine or thirty in the last
- The traditional borj names, used as the month names of the Solar Hijri calendar in Afghanistan, where a month is also referred to by its number