قوس
قوس نهمین برج منطقةالبروج است و در این ابزار همان ماه نهم گاهشماری خورشیدی؛ برجی از عنصر آتش که پایان پاییز را به زمستان میرساند.
برج در یک نگاه
- جایگاه در زودیاک
- ۹
- ماه شمسی
- آذر
- عنصر
- آتش
- کیفیت
- ذوجسدین
عنصر و کیفیت گروهبندیهای کلاسیکاند: هر چهارمین برج عنصری یکسان دارد و هر سومین برج کیفیتی یکسان.
قوس در ترتیب برجها
قوس نهمین برج از دوازده برج منطقةالبروج است و در ترتیب سنتی پس از عقرب میآید و پیش از جدی. «برجها» همان نامهای کهن دایرةالبروجاند که گاهشماری خورشیدی آنها را به ماههای خود سپرد: هر ماه نام برجی را گرفت که خورشید در آن بازه در آن ناحیه دیده میشد. در گاهشمار هجری خورشیدی افغانستان همین نامها تا امروز نام رسمی ماههایند و قوس یکی از آنهاست؛ در ایران نیز در متون نجومی و ادبی و در تقویمهای سنتی همچنان به کار میآید، در کنار نامهای ایرانی ماهها.
قوس در عربی به معنای کمان است و به پیکر کماندار در آسمان اشاره دارد؛ در فارسی هم همین نام برای برج ماندگار شد و هم واژهٔ کمان در تعبیرها و تصویرهای مربوط به آن. عنصر این برج در ردهبندی کلاسیک آتش شمرده میشود، و مانند دیگر برجها این نسبت از شمارش دورهای و منظمِ عناصر بر ترتیب برجها بیرون میآید، نه از فهرستی جداگانه.
آنچه سنت با قوس پیوند میدهد
در سنت، این برج را با کمان و تیر و نشانهگیریِ دور میشناسند، و همین تصویر بر خواندنِ آن سایه انداخته است: در روایتهای سنتی، قوس را با نگاه به دوردست، با گشودن راه و با میل به فراخی و گستردگی نسبت میدهند. صفاتی که سنت برای این برج بر میشمارد بیشتر گرد صراحت، گشادهدستی و امیدواری میگردند.
در نجوم سنتی فارسی، تدبیر این برج را به مشتری میدهند؛ همان ستارهای که در این سنت با فرّ و برکت، با داوری و درستی و با دانش و آموزش پیوند خورده است. به همین سبب، سنت این برج را با طلبِ دانستن، با تعلیم و با راههای دور و سرزمینهای ناآشنا همنشین میکند، و در متنهای کهن نسبت آن با مرتبههای علم و قضا یاد شده است.
عنصر آتش در این سنت با گرمی و جنبش و شتابِ آغاز شناخته میشود، و روایتهای سنتی همین ویژگی را در قوس با پیشرفتن و درنگنکردن توضیح میدهند. در همین روایتها گفته میشود که دامنهٔ کارِ این برج زودتر از جزئیاتش گسترده میشود؛ سنت این را در کنار بلندنظری و بیمحابا آغاز کردن میآورد، بهعنوان دو روی یک خوی.
اینها خوانشهایی است که سنت نقل میکند و قرنها بازگو شده است. توصیف برج است، نه توصیف کسی که در آن ماه زاده شده.
برج، ماه، و تاریخ میلادی
سال خورشیدی از لحظهٔ اعتدال بهاری آغاز میشود و ماههای آن بر مدار برجها بریده شدهاند. نتیجهاش این است که در این گاهشماری برج از ماه پیروی میکند: ماه نهم همان قوس است، و آغاز و پایان برج همان آغاز و پایان ماه. این نگاشت بر مرزهای ماههای تقویم استوار است، نه بر درجه و دقیقهٔ دایرةالبروج؛ آنچه از یک تاریخ تولد کشوری به دست میآید نیز همین اندازه است.
چون مبدأ سال یک رخداد نجومی است و تقویم میلادی روزهای ثابت دارد، روز میلادیِ آغاز این ماه از سالی به سال دیگر جابهجا میشود. پس جدولی که یک بازهٔ میلادیِ ثابت را برای قوس چاپ کرده باشد، برای بخشی از سالها درست در میآید و برای بخشی دیگر نه. این وبگاه آن ناسازگاری را تقریبِ جدولِ چاپی میداند، نه خطای محاسبهٔ خود؛ ستونهای همین صفحه نشان میدهند که آغازِ ماه در سالهای پیاپی سرِ جای واحدی نمیماند.
در ردهبندی کلاسیک، قوس را «ذوجسدین» میخوانند. معنای سادهاش این است که این برج در پایانِ فصل خود مینشیند و آن را به فصل بعد میسپارد: ماهی که پاییز در آن به سر میرسد و زمستان از پیاش میآید، و همین جایگاهِ گذار است که در نام آن ردهبندی بازتاب یافته.
قوس از چه روزی آغاز میشد
سال شمسی با اعتدال بهاری آغاز میشود، پس هر ماه از همان روز میلادی شروع میشود که اعتدال در آن میافتد. همین است که این تاریخها را جابهجا میکند.
در ۱۰۱ سالی که در پی میآید، قوس روی ۳ تاریخ میلادی متفاوت آغاز شده است. جدولهای چاپی یکی از آنها را مینویسند.
از 1950-11-22 تا 2050-12-21.
۲۱ نوامبر
۱۳۷۵، ۱۳۷۹، ۱۳۸۳، ۱۳۸۷، ۱۳۹۱، ۱۳۹۵، ۱۳۹۹، ۱۴۰۳، ۱۴۰۷، ۱۴۰۸، ۱۴۱۱، ۱۴۱۲، ۱۴۱۵، ۱۴۱۶، ۱۴۱۹، ۱۴۲۰، ۱۴۲۳، ۱۴۲۴، ۱۴۲۷، ۱۴۲۸
۲۲ نوامبر
۱۳۲۹، ۱۳۳۱، ۱۳۳۲، ۱۳۳۳، ۱۳۳۵، ۱۳۳۶، ۱۳۳۷، ۱۳۳۹، ۱۳۴۰، ۱۳۴۱، ۱۳۴۲، ۱۳۴۳، ۱۳۴۴، ۱۳۴۵، ۱۳۴۶، ۱۳۴۷، ۱۳۴۸، ۱۳۴۹، ۱۳۵۰، ۱۳۵۱، ۱۳۵۲، ۱۳۵۳، ۱۳۵۴، ۱۳۵۵، ۱۳۵۶، ۱۳۵۷، ۱۳۵۸، ۱۳۵۹، ۱۳۶۰، ۱۳۶۱، ۱۳۶۲، ۱۳۶۳، ۱۳۶۴، ۱۳۶۵، ۱۳۶۶، ۱۳۶۷، ۱۳۶۸، ۱۳۶۹، ۱۳۷۰، ۱۳۷۱، ۱۳۷۲، ۱۳۷۳، ۱۳۷۴، ۱۳۷۶، ۱۳۷۷، ۱۳۷۸، ۱۳۸۰، ۱۳۸۱، ۱۳۸۲، ۱۳۸۴، ۱۳۸۵، ۱۳۸۶، ۱۳۸۸، ۱۳۸۹، ۱۳۹۰، ۱۳۹۲، ۱۳۹۳، ۱۳۹۴، ۱۳۹۶، ۱۳۹۷، ۱۳۹۸، ۱۴۰۰، ۱۴۰۱، ۱۴۰۲، ۱۴۰۴، ۱۴۰۵، ۱۴۰۶، ۱۴۰۹، ۱۴۱۰، ۱۴۱۳، ۱۴۱۴، ۱۴۱۷، ۱۴۱۸، ۱۴۲۱، ۱۴۲۲، ۱۴۲۵، ۱۴۲۶، ۱۴۲۹
۲۳ نوامبر
۱۳۳۰، ۱۳۳۴، ۱۳۳۸
منابع
- Borkowski, The Persian Calendar for 3000 Years — the vernal-equinox anchoring of the Solar Hijri year
- The traditional Persian borj month names, still used as month names in the Afghan Solar Hijri calendar
- The classical triplicity and quadruplicity cycles of the tropical zodiac, counted from Aries