آذر — ماه ۹ سال ایرانی
آذر در کاربرد ایران و قوس در کاربرد افغانستان، دو نام برای ماه نهم یک گاهشمار.
ماه در یک نگاه
- شمارهٔ ماه
- ۹
- در کاربرد ایران
- آذر
- در کاربرد افغانستان
- قوس، یا برج ۹
- درازا
- ۳۰ روز
- بازهٔ میلادی
- ۲۱ نوامبر تا ۲۲ دسامبر
نام افغانستانی این ماه با نام یکی از برجها یکی است. آنچه سنت دربارهٔ آن برج نقل میکند در صفحهٔ خود آن آمده است؛ این صفحه دربارهٔ ماه است.
دو دسته نام برای یک ماه
ماه نهم گاهشمار هجری خورشیدی در کاربرد ایران آذر خوانده میشود و در کاربرد افغانستان قوس. هر دو نام به یک ماه از یک گاهشمار اشاره دارند؛ هیچیک صورت دیگرگونِ آن یکی نیست و هیچیک بر دیگری تقدم ندارد. پس اگر کسی سراغ «برج ۹» را بگیرد، پاسخ همین ماه است: قوس، همان آذر.
در افغانستان نامهای برج همان نامهای ماهاند، و در گفتار روزمره ماه را بیشتر با شمارهٔ آن صدا میزنند. «برج ۹» یعنی نهمین ماه سال. این یک قرارداد شمارشی است، نه نامی سوم: شماره جای نام مینشیند و شنونده میداند کدام ماه مقصود است.
تفاوت این دو دسته تنها در نام است. مرز آغاز و پایان ماهها یکی است، درازایشان یکی است و قاعدهٔ کبیسه هم یکی. تقویمی که در ایران چاپ شود و تقویمی که در افغانستان، اگر هر دو درست باشند روزهایشان بر هم میافتد و فقط سرصفحهها فرق دارد.
جای این ماه در سال
آذر (قوس) در پاییز میافتد و آخرین ماه این فصل است. پیش از آن آبان (عقرب) قرار دارد و پس از آن دی (جدی)، که نخستین ماه زمستان است. این ماه ۳۰ روز دارد، در هر سال، و کبیسهبودن یا نبودن سال در شمار روزهایش اثری نمیگذارد.
چون شمار روزهایش ثابت است، فاصلهٔ آغاز تا پایانش هم ثابت میماند؛ هر جابهجایی که در تاریخ میلادیِ آغاز این ماه دیده شود، به همان اندازه در تاریخ پایانش نیز دیده میشود. پایان آذر (قوس) پایان پاییز است و روز پس از آن، سال به زمستان میرسد.
چرا بازهٔ میلادی هر سال یکی نیست
درازای ماهها را قاعدهٔ خودِ گاهشمار معین میکند، اما آغاز سال را اعتدال بهاری تعیین میکند، نه روزی ثابت از تقویم میلادی. پس تاریخ میلادیِ آغاز این ماه نتیجهٔ محاسبه است، نه انتخاب، و از سالی به سال دیگر کمی جابهجا میشود.
در بازهٔ مستند این صفحه — ۱۰۱ سال پیوستهٔ خورشیدی، از ۱۳۲۹ تا ۱۴۲۹، که برای این ماه سالهای میلادی ۱۹۵۰ تا ۲۰۵۰ را میپوشاند — آغاز آذر (قوس) میان ۲۱ و ۲۳ نوامبر افتاده و پایانش میان ۲۰ و ۲۲ دسامبر. همهٔ این سالها روی ۳ تاریخ آغاز جمع میشوند؛ سهم یکی از آنها از دو تای دیگر بیشتر است.
به همین دلیل تقویمی که برای این ماه یک بازهٔ میلادیِ ثابت چاپ کند، در بیشتر سالها درست است و در بقیه نادرست، و همان بازهٔ کوچک هم دلخواه نیست: از گرهخوردن دو گاهشمار برمیآید که هر یک نقطهٔ آغاز سالش را جای دیگری گذاشته است. آنچه در جدول زیر پراکندگی به نظر میرسد، حاصل همین سازوکار است و برای هر سال باید حساب شود، نه از سال پیش گرفته شود.
آذر از چه روزی آغاز میشد
درازای ماهها را قاعدهٔ خودِ گاهشمار معین میکند، اما سال با اعتدال بهاری آغاز میشود — پس روز میلادیِ آغاز این ماه هر سال یکی نیست.
در ۱۰۱ سالی که در پی میآید، آذر روی ۳ تاریخ میلادی متفاوت آغاز شده است. تقویمی که یک بازهٔ ثابت چاپ کند برای بیشتر آن سالها درست است و برای بقیه نادرست.
از 1950-11-22 تا 2050-12-21.
۲۱ نوامبر
۱۳۷۵، ۱۳۷۹، ۱۳۸۳، ۱۳۸۷، ۱۳۹۱، ۱۳۹۵، ۱۳۹۹، ۱۴۰۳، ۱۴۰۷، ۱۴۰۸، ۱۴۱۱، ۱۴۱۲، ۱۴۱۵، ۱۴۱۶، ۱۴۱۹، ۱۴۲۰، ۱۴۲۳، ۱۴۲۴، ۱۴۲۷، ۱۴۲۸
۲۲ نوامبر
۱۳۲۹، ۱۳۳۱، ۱۳۳۲، ۱۳۳۳، ۱۳۳۵، ۱۳۳۶، ۱۳۳۷، ۱۳۳۹، ۱۳۴۰، ۱۳۴۱، ۱۳۴۲، ۱۳۴۳، ۱۳۴۴، ۱۳۴۵، ۱۳۴۶، ۱۳۴۷، ۱۳۴۸، ۱۳۴۹، ۱۳۵۰، ۱۳۵۱، ۱۳۵۲، ۱۳۵۳، ۱۳۵۴، ۱۳۵۵، ۱۳۵۶، ۱۳۵۷، ۱۳۵۸، ۱۳۵۹، ۱۳۶۰، ۱۳۶۱، ۱۳۶۲، ۱۳۶۳، ۱۳۶۴، ۱۳۶۵، ۱۳۶۶، ۱۳۶۷، ۱۳۶۸، ۱۳۶۹، ۱۳۷۰، ۱۳۷۱، ۱۳۷۲، ۱۳۷۳، ۱۳۷۴، ۱۳۷۶، ۱۳۷۷، ۱۳۷۸، ۱۳۸۰، ۱۳۸۱، ۱۳۸۲، ۱۳۸۴، ۱۳۸۵، ۱۳۸۶، ۱۳۸۸، ۱۳۸۹، ۱۳۹۰، ۱۳۹۲، ۱۳۹۳، ۱۳۹۴، ۱۳۹۶، ۱۳۹۷، ۱۳۹۸، ۱۴۰۰، ۱۴۰۱، ۱۴۰۲، ۱۴۰۴، ۱۴۰۵، ۱۴۰۶، ۱۴۰۹، ۱۴۱۰، ۱۴۱۳، ۱۴۱۴، ۱۴۱۷، ۱۴۱۸، ۱۴۲۱، ۱۴۲۲، ۱۴۲۵، ۱۴۲۶، ۱۴۲۹
۲۳ نوامبر
۱۳۳۰، ۱۳۳۴، ۱۳۳۸
منابع
- Borkowski, The Persian Calendar for 3000 Years — the vernal-equinox anchoring that fixes every month boundary
- The Solar Hijri calendar's own month lengths: thirty-one days in the first six months, thirty in the next five, and twenty-nine or thirty in the last
- The traditional borj names, used as the month names of the Solar Hijri calendar in Afghanistan, where a month is also referred to by its number