اسد
اسد پنجمین برج منطقةالبروج است و در این گاهشمار، برج و ماه یکیاند: همان نامی که نشانهٔ فلکی است، نام ماه هم هست. این صفحه نشان میدهد سنت چه معناهایی به اسد بسته و آغاز آن در تقویم میلادی چگونه سال به سال جا عوض میکند.
برج در یک نگاه
- جایگاه در زودیاک
- ۵
- ماه شمسی
- مرداد
- عنصر
- آتش
- کیفیت
- ثابت
عنصر و کیفیت گروهبندیهای کلاسیکاند: هر چهارمین برج عنصری یکسان دارد و هر سومین برج کیفیتی یکسان.
اسد در ترتیب برجها
برجها همان نامهای دوازدهگانهٔ منطقةالبروجاند که گاهشمار خورشیدی آنها را به ماههای خود سپرد. در این سنجش، هر ماه بازهای است که خورشید در آن از یک برج میگذرد، و نام برج بیواسطه نام ماه شده است. در گاهشمار هجری خورشیدی افغانستان همین نامها تا امروز نام رسمی ماههاست؛ در ایران در متنهای نجومی و تقویمی کهن و در تعبیرهای عامیانه بر جای ماندهاند.
اسد در این ترتیب پنجمین برج است و از اینرو پنجمین ماه سال خورشیدی. چون سال با اعتدال بهاری آغاز میشود و ماهها پشت سر هم بر برجها منطبقاند، اسد در میانهٔ تابستان میافتد، جایی که گرما به اوج خود رسیده و هنوز نشانی از فروکش کردن ندارد. عنصر کلاسیک آن آتش است.
نام برج در اصل عربی است و معنای آن شیر؛ در فارسی هر دو صورت به کار رفته و در تقویمها همان اسد نشسته است. نامهای برجی از اینگونه پیوند دیرینهٔ نجوم و تقویم را نشان میدهند: تقسیم آسمان و تقسیم سال با یک زبان نامیده شدهاند.
آنچه سنت به برج اسد نسبت میدهد
در سنت نجوم قدیم، خورشید را خداوند این برج شمردهاند، و بسیاری از معناهایی که به اسد بسته شده از همین پیوند برمیآید: روشنی، آشکاری، و آنچه در میانه میایستد و پیرامون خود را گرم میکند. سنت این برج را با نور بیپرده و با آنچه پنهان نمیماند همراه میداند.
صفتهایی که سنت به اسد نسبت میدهد بیشتر در خانوادهٔ بزرگمنشی و سخاوت جای میگیرند: بلندنظری، بخشندگی، وقار، وفاداری در پیوندها، و دلیریای که آشکار و بیمحاسبهگری عمل میکند. در تعبیرهای سنتی، این برج را با کرامت و با پاسداشت حرمت خود و دیگران میشناسانند.
از آنجا که سنت عنصر این برج را آتش میداند، گرمی و شوق و جنبش را نیز به آن میبندد؛ اما گرمیای که در روایتهای سنتی به اسد نسبت داده میشود گرمی پایدار است، نه گُر گرفتن و فرو نشستن. همین معنا سبب شده سنت اسد را با ثبات رأی و با ایستادگی بر سر پیمان همراه بداند.
سنت در کنار اینها دشواریای را هم برای اسد ثبت کرده است: میل به دیده شدن، و سختی در چشمپوشی از جایگاهی که یکبار پذیرفته شده. در همان روایتها این دشواری روی دیگر همان بزرگمنشی دانسته میشود، نه چیزی جدا از آن. در ادب و تقویم فارسی نیز نام اسد با اوج تابش سال گره خورده، و همین معنا در توصیفهای سنتی این برج بازتاب یافته است.
اینها خوانشهایی است که سنت نقل میکند و قرنها بازگو شده است. توصیف برج است، نه توصیف کسی که در آن ماه زاده شده.
برج و ماه: چرا آغاز اسد جابهجا میشود
سال خورشیدی با اعتدال بهاری آغاز میشود و ماههای آن بر برجها بریده شدهاند. نتیجه این است که در این گاهشمار، برج از ماه پیروی نمیکند؛ برعکس، ماه بر برج نهاده شده و سنجش این صفحه نیز همین است: مرزهای ماههای تقویم، نه اندازهگیری درجهای موضع خورشید. از اینرو در اینجا سخنی از دقیقهٔ ولادت، طالع یا بخشهای خردتر برج نیست.
کیفیت کلاسیک اسد را «ثابت» خواندهاند. به زبان ساده یعنی این برج فصل را نمیگشاید و آن را به فصل پس از خود هم واگذار نمیکند، بلکه در میانهٔ فصل مینشیند و آن را در اوجش نگه میدارد؛ همان جایگاهی که اسد در تابستان دارد.
چون آغاز سال به اعتدال بهاری بسته است و نه به روزی ثابت در تقویم میلادی، تاریخ میلادیای که اسد در آن آغاز میشود از سالی به سال دیگر جابهجا میشود. جدول چاپیای که یک بازهٔ ثابت میلادی برای این برج مینویسد، ناگزیر برای برخی سالها با واقعیت تقویم نمیخواند. این وبگاه آن ناسازگاری را خطای سنجش خود نمیشمارد، بلکه تقریب همان جدول میداند و تاریخ آغاز را برای هر سال جداگانه محاسبه میکند.
اسد از چه روزی آغاز میشد
سال شمسی با اعتدال بهاری آغاز میشود، پس هر ماه از همان روز میلادی شروع میشود که اعتدال در آن میافتد. همین است که این تاریخها را جابهجا میکند.
در ۱۰۱ سالی که در پی میآید، اسد روی ۳ تاریخ میلادی متفاوت آغاز شده است. جدولهای چاپی یکی از آنها را مینویسند.
از 1950-07-23 تا 2050-08-22.
۲۲ ژوئیه
۱۳۷۵، ۱۳۷۹، ۱۳۸۳، ۱۳۸۷، ۱۳۹۱، ۱۳۹۵، ۱۳۹۹، ۱۴۰۳، ۱۴۰۷، ۱۴۰۸، ۱۴۱۱، ۱۴۱۲، ۱۴۱۵، ۱۴۱۶، ۱۴۱۹، ۱۴۲۰، ۱۴۲۳، ۱۴۲۴، ۱۴۲۷، ۱۴۲۸
۲۳ ژوئیه
۱۳۲۹، ۱۳۳۱، ۱۳۳۲، ۱۳۳۳، ۱۳۳۵، ۱۳۳۶، ۱۳۳۷، ۱۳۳۹، ۱۳۴۰، ۱۳۴۱، ۱۳۴۲، ۱۳۴۳، ۱۳۴۴، ۱۳۴۵، ۱۳۴۶، ۱۳۴۷، ۱۳۴۸، ۱۳۴۹، ۱۳۵۰، ۱۳۵۱، ۱۳۵۲، ۱۳۵۳، ۱۳۵۴، ۱۳۵۵، ۱۳۵۶، ۱۳۵۷، ۱۳۵۸، ۱۳۵۹، ۱۳۶۰، ۱۳۶۱، ۱۳۶۲، ۱۳۶۳، ۱۳۶۴، ۱۳۶۵، ۱۳۶۶، ۱۳۶۷، ۱۳۶۸، ۱۳۶۹، ۱۳۷۰، ۱۳۷۱، ۱۳۷۲، ۱۳۷۳، ۱۳۷۴، ۱۳۷۶، ۱۳۷۷، ۱۳۷۸، ۱۳۸۰، ۱۳۸۱، ۱۳۸۲، ۱۳۸۴، ۱۳۸۵، ۱۳۸۶، ۱۳۸۸، ۱۳۸۹، ۱۳۹۰، ۱۳۹۲، ۱۳۹۳، ۱۳۹۴، ۱۳۹۶، ۱۳۹۷، ۱۳۹۸، ۱۴۰۰، ۱۴۰۱، ۱۴۰۲، ۱۴۰۴، ۱۴۰۵، ۱۴۰۶، ۱۴۰۹، ۱۴۱۰، ۱۴۱۳، ۱۴۱۴، ۱۴۱۷، ۱۴۱۸، ۱۴۲۱، ۱۴۲۲، ۱۴۲۵، ۱۴۲۶، ۱۴۲۹
۲۴ ژوئیه
۱۳۳۰، ۱۳۳۴، ۱۳۳۸
منابع
- Borkowski, The Persian Calendar for 3000 Years — the vernal-equinox anchoring of the Solar Hijri year
- The traditional Persian borj month names, still used as month names in the Afghan Solar Hijri calendar
- The classical triplicity and quadruplicity cycles of the tropical zodiac, counted from Aries