مرداد — ماه ۵ سال ایرانی
ماه پنجم سال هجری خورشیدی: مرداد در کاربرد ایران و اسد — برج ۵ — در کاربرد افغانستان.
ماه در یک نگاه
- شمارهٔ ماه
- ۵
- در کاربرد ایران
- مرداد
- در کاربرد افغانستان
- اسد، یا برج ۵
- درازا
- ۳۱ روز
- بازهٔ میلادی
- ۲۲ ژوئیه تا ۲۳ اوت
نام افغانستانی این ماه با نام یکی از برجها یکی است. آنچه سنت دربارهٔ آن برج نقل میکند در صفحهٔ خود آن آمده است؛ این صفحه دربارهٔ ماه است.
دو دسته نام برای یک ماه
ماه پنجم گاهشمار هجری خورشیدی در کاربرد ایران مرداد نام دارد و در کاربرد افغانستان اسد. اینها نام دو ماه نیستند؛ یک ماهاند در یک گاهشمار، با دو دستگاه نامگذاری که هر دو رایج و جاافتادهاند.
در افغانستان نامهای برج همان نامهای ماهاند: اسد نام خودِ ماه است، نه عنوانی افزوده بر آن. در گفتار روزمره ماه را بیشتر با شمارهاش میخوانند، و «برج ۵» یعنی همین ماه، پنجمین ماه سال. کسی که این عبارت را میجوید، سراغ همین ماه را گرفته است.
مرزهای این ماه، درازای آن و قاعدهٔ کبیسه در هر دو کاربرد یکی است. آنچه فرق میکند تنها نام است: تقویمی که مرداد بنویسد و تقویمی که اسد بنویسد، روزهایشان دقیقاً بر هم منطبقاند. هیچیک از این دو نام صورت فرعی، گویشی یا محلیِ آن دیگری نیست.
جای این ماه در سال
مرداد (اسد) در تابستان میافتد؛ پس از تیر (سرطان) و پیش از شهریور (سنبله). با تیر گرمترین بخش سال را میسازد و با شهریور به آستانهٔ پاییز نزدیک میشود، و در ترتیب فصلها درست در میانهٔ تابستان نشسته است.
درازای این ماه ۳۱ روز است، در همهٔ سالها، چه سال کبیسه باشد چه نباشد. درازای ماهها را قاعدهٔ خودِ گاهشمار معین میکند و روز کبیسه در ماه پایانی سال مینشیند؛ از این رو کبیسهبودن یا نبودنِ سال، شمار روزهای مرداد (اسد) را تغییر نمیدهد.
چرا تاریخ میلادیِ آغاز آن ثابت نیست
آنچه جابهجا میشود درازای ماه نیست، بلکه تاریخ میلادیِ آغاز آن است. سال هجری خورشیدی با اعتدال بهاری آغاز میشود، نه با روزی ثابت از گاهشمار میلادی، و اعتدال رویدادی نجومی است که هر سال در همان لحظه تکرار نمیشود. پس تاریخ میلادیِ آغاز این ماه تعیینشده است، نه برگزیده.
در بازهای که این صفحه پوشش میدهد — ۱۰۱ سال پیاپی، از ۱۳۲۹ تا ۱۴۲۹ خورشیدی، برابر با سالهای ۱۹۵۰ تا ۲۰۵۰ میلادی — آغاز این ماه میان ۲۲ و ۲۴ ژوئیه مانده و پایانش میان ۲۱ و ۲۳ اوت. دامنه باریک است، اما ثابت نیست.
دلیل این نوسان ساده است: گاهشمار میلادی هر چند سال یک روز به خود میافزاید و گاهشمار خورشیدی روز کبیسه را در جای دیگری میگذارد؛ ناهمزمانیِ این دو الگو باعث میشود آغاز ماه بیشتر بر یک تاریخ بیفتد و گاه یک روز پیش یا پس از آن. به همین سبب تقویمی که برای این ماه یک بازهٔ ثابت میلادی چاپ کند، در بیشتر سالها درست است و در بقیه نادرست. جدول پایین صفحه برای همین آمده است.
مرداد از چه روزی آغاز میشد
درازای ماهها را قاعدهٔ خودِ گاهشمار معین میکند، اما سال با اعتدال بهاری آغاز میشود — پس روز میلادیِ آغاز این ماه هر سال یکی نیست.
در ۱۰۱ سالی که در پی میآید، مرداد روی ۳ تاریخ میلادی متفاوت آغاز شده است. تقویمی که یک بازهٔ ثابت چاپ کند برای بیشتر آن سالها درست است و برای بقیه نادرست.
از 1950-07-23 تا 2050-08-22.
۲۲ ژوئیه
۱۳۷۵، ۱۳۷۹، ۱۳۸۳، ۱۳۸۷، ۱۳۹۱، ۱۳۹۵، ۱۳۹۹، ۱۴۰۳، ۱۴۰۷، ۱۴۰۸، ۱۴۱۱، ۱۴۱۲، ۱۴۱۵، ۱۴۱۶، ۱۴۱۹، ۱۴۲۰، ۱۴۲۳، ۱۴۲۴، ۱۴۲۷، ۱۴۲۸
۲۳ ژوئیه
۱۳۲۹، ۱۳۳۱، ۱۳۳۲، ۱۳۳۳، ۱۳۳۵، ۱۳۳۶، ۱۳۳۷، ۱۳۳۹، ۱۳۴۰، ۱۳۴۱، ۱۳۴۲، ۱۳۴۳، ۱۳۴۴، ۱۳۴۵، ۱۳۴۶، ۱۳۴۷، ۱۳۴۸، ۱۳۴۹، ۱۳۵۰، ۱۳۵۱، ۱۳۵۲، ۱۳۵۳، ۱۳۵۴، ۱۳۵۵، ۱۳۵۶، ۱۳۵۷، ۱۳۵۸، ۱۳۵۹، ۱۳۶۰، ۱۳۶۱، ۱۳۶۲، ۱۳۶۳، ۱۳۶۴، ۱۳۶۵، ۱۳۶۶، ۱۳۶۷، ۱۳۶۸، ۱۳۶۹، ۱۳۷۰، ۱۳۷۱، ۱۳۷۲، ۱۳۷۳، ۱۳۷۴، ۱۳۷۶، ۱۳۷۷، ۱۳۷۸، ۱۳۸۰، ۱۳۸۱، ۱۳۸۲، ۱۳۸۴، ۱۳۸۵، ۱۳۸۶، ۱۳۸۸، ۱۳۸۹، ۱۳۹۰، ۱۳۹۲، ۱۳۹۳، ۱۳۹۴، ۱۳۹۶، ۱۳۹۷، ۱۳۹۸، ۱۴۰۰، ۱۴۰۱، ۱۴۰۲، ۱۴۰۴، ۱۴۰۵، ۱۴۰۶، ۱۴۰۹، ۱۴۱۰، ۱۴۱۳، ۱۴۱۴، ۱۴۱۷، ۱۴۱۸، ۱۴۲۱، ۱۴۲۲، ۱۴۲۵، ۱۴۲۶، ۱۴۲۹
۲۴ ژوئیه
۱۳۳۰، ۱۳۳۴، ۱۳۳۸
منابع
- Borkowski, The Persian Calendar for 3000 Years — the vernal-equinox anchoring that fixes every month boundary
- The Solar Hijri calendar's own month lengths: thirty-one days in the first six months, thirty in the next five, and twenty-nine or thirty in the last
- The traditional borj names, used as the month names of the Solar Hijri calendar in Afghanistan, where a month is also referred to by its number