جدی

برج در یک نگاه

جایگاه در زودیاک

۱۰

ماه شمسی

دی

عنصر

خاک

کیفیت

منقلب

عنصر و کیفیت گروه‌بندی‌های کلاسیک‌اند: هر چهارمین برج عنصری یکسان دارد و هر سومین برج کیفیتی یکسان.

جای جدی در ترتیب بروج

جدی دهمین برج در ترتیب دوازده‌گانهٔ منطقةالبروج است؛ پس از قوس می‌آید و پیش از دلو. نام آن در عربی به معنای بزغاله است و همان نامی است که در متن‌های نجومی و تقویمی فارسی قرن‌ها برای این بخش از دایرهٔ بروج به کار رفته. عنصر آن در تقسیم‌بندی کهن خاک است و جایگاهش در سال، آغاز فصل سرد.

بروج، همان نام‌های دوازده‌گانهٔ منطقةالبروج‌اند که تقویم خورشیدی آنها را از آسمان گرفت و نام ماه‌های خود کرد؛ هر ماه، یک برج. در ایران امروز ماه‌های سال نام‌های فارسی خود را دارند و این ماه «دی» خوانده می‌شود، اما نام برجی آن در تقویم و نجوم سنتی زنده مانده است و در تقویم هجری خورشیدی افغانستان همچنان جدی نام رسمی همین ماه است. به همین سبب است که یک تاریخ واحد را می‌توان هم به نام ماه فارسی خواند و هم به نام برج.

آنچه سنت به برج جدی نسبت می‌دهد

در سنت، جدی از بروج خاکی شمرده می‌شود و طبع آن سرد و خشک وصف شده است. منابع سنتیِ نجوم فارسی و عربی تدبیر این برج را به کیوان (زحل) باز می‌گردانند، و همین نسبت است که بسیاری از توصیف‌های بعدی از آن برخاسته: سنت آن را برجی می‌داند که با زمان و درنگ کار دارد، نه با شتاب.

در این سنت، صفاتی که به جدی نسبت داده می‌شود بیشتر به پایداری و دوراندیشی مربوط است: کار پیوسته و بی‌هیاهو، وفا به آنچه آغاز شده، اندازه نگه‌داشتن در خرج و در سخن، و عاقبت‌اندیشی. توصیف‌های سنتی این برج را با استواری و بردباری قرین می‌کنند و آن را از بروجی می‌دانند که کارِ بلندمدت را بهتر از کارِ زودگذر می‌پذیرد.

سنت در کنار این‌ها تحفظ و دیرآمیزی را نیز برای جدی ثبت کرده است؛ خویی که همان منابع آن را به احتیاط و جدیت باز می‌گردانند نه به بی‌مهری. همچنین در تقویم‌نگاری فارسی، قرار گرفتن این برج در دل فصل سرد سبب شده که سنت میان طبع خاکیِ آن و سکونِ این بخش از سال پیوندی ببیند: روزگاری برای اندوختن و نگه‌داشتن، چنان که در وصف‌های کهنِ فصل‌ها آمده است.

این‌ها خوانش‌هایی است که سنت نقل می‌کند و قرن‌ها بازگو شده است. توصیف برج است، نه توصیف کسی که در آن ماه زاده شده.

برج و ماه: چرا تاریخ میلادی ثابت نمی‌ماند

سال خورشیدی از اعتدال بهاری آغاز می‌شود و ماه‌های آن از همان آغاز بر منطقةالبروج بریده شده‌اند؛ پس در این تقویم برج از پی ماه می‌آید و مرز برج همان مرز ماه است. در این ابزار نیز جدی دقیقاً به اندازهٔ همان ماه دهم است، نه بازه‌ای که با درجهٔ طول دائرةالبروج سنجیده شده باشد. به همین سبب سخنی از درجه، وجه، طالع یا ساعت زادن در میان نیست؛ تاریخ تولدِ عرفی هم چنین چیزی را برنمی‌تابد.

کیفیت جدی در تقسیم‌بندی کهن «منقلب» است. این اصطلاح در زبان ساده یعنی جدی برجِ گشایندهٔ فصل است: فصل تازه با ورود آن آغاز می‌شود و دو برج پس از آن، همان فصل را ادامه می‌دهند و به پایان می‌برند.

چون آغاز سال به اعتدال بهاری بسته است و اعتدال هر سال کمی جابه‌جا می‌شود، برابرِ میلادیِ آغاز این برج نیز از سالی به سال دیگر یکسان نمی‌ماند و در بازهٔ سال‌هایی که این صفحه پوشش می‌دهد بر چند تاریخ میلادی مختلف افتاده است. از این‌رو جدولی که یک بازهٔ ثابت میلادی را چاپ می‌کند، برای بخشی از سال‌ها نادرست از کار درمی‌آید. این صفحه چنان اختلافی را تقریبِ آن جدول می‌شمارد، نه خطای محاسبهٔ خود، و برای هر سال همان تاریخی را نشان می‌دهد که از حساب اعتدال به دست می‌آید.

چرا جدول چاپی ناسازگار است

خودِ ماه دی در ایران و در افغانستان چه نامیده می‌شود

جدی از چه روزی آغاز می‌شد

سال شمسی با اعتدال بهاری آغاز می‌شود، پس هر ماه از همان روز میلادی شروع می‌شود که اعتدال در آن می‌افتد. همین است که این تاریخ‌ها را جابه‌جا می‌کند.

در ۱۰۱ سالی که در پی می‌آید، جدی روی ۳ تاریخ میلادی متفاوت آغاز شده است. جدول‌های چاپی یکی از آن‌ها را می‌نویسند.

از 1950-12-22 تا 2051-01-20.

1. ۲۱ دسامبر

   ۲۰ سالتا ۱۹ ژانویه ادامه داشت.

   ۱۳۷۵، ۱۳۷۹، ۱۳۸۳، ۱۳۸۷، ۱۳۹۱، ۱۳۹۵، ۱۳۹۹، ۱۴۰۳، ۱۴۰۷، ۱۴۰۸، ۱۴۱۱، ۱۴۱۲، ۱۴۱۵، ۱۴۱۶، ۱۴۱۹، ۱۴۲۰، ۱۴۲۳، ۱۴۲۴، ۱۴۲۷، ۱۴۲۸

2. ۲۲ دسامبر

   ۷۸ سالتا ۲۰ ژانویه ادامه داشت.

   ۱۳۲۹، ۱۳۳۱، ۱۳۳۲، ۱۳۳۳، ۱۳۳۵، ۱۳۳۶، ۱۳۳۷، ۱۳۳۹، ۱۳۴۰، ۱۳۴۱، ۱۳۴۲، ۱۳۴۳، ۱۳۴۴، ۱۳۴۵، ۱۳۴۶، ۱۳۴۷، ۱۳۴۸، ۱۳۴۹، ۱۳۵۰، ۱۳۵۱، ۱۳۵۲، ۱۳۵۳، ۱۳۵۴، ۱۳۵۵، ۱۳۵۶، ۱۳۵۷، ۱۳۵۸، ۱۳۵۹، ۱۳۶۰، ۱۳۶۱، ۱۳۶۲، ۱۳۶۳، ۱۳۶۴، ۱۳۶۵، ۱۳۶۶، ۱۳۶۷، ۱۳۶۸، ۱۳۶۹، ۱۳۷۰، ۱۳۷۱، ۱۳۷۲، ۱۳۷۳، ۱۳۷۴، ۱۳۷۶، ۱۳۷۷، ۱۳۷۸، ۱۳۸۰، ۱۳۸۱، ۱۳۸۲، ۱۳۸۴، ۱۳۸۵، ۱۳۸۶، ۱۳۸۸، ۱۳۸۹، ۱۳۹۰، ۱۳۹۲، ۱۳۹۳، ۱۳۹۴، ۱۳۹۶، ۱۳۹۷، ۱۳۹۸، ۱۴۰۰، ۱۴۰۱، ۱۴۰۲، ۱۴۰۴، ۱۴۰۵، ۱۴۰۶، ۱۴۰۹، ۱۴۱۰، ۱۴۱۳، ۱۴۱۴، ۱۴۱۷، ۱۴۱۸، ۱۴۲۱، ۱۴۲۲، ۱۴۲۵، ۱۴۲۶، ۱۴۲۹

3. ۲۳ دسامبر

   ۳ سالتا ۲۱ ژانویه ادامه داشت.

   ۱۳۳۰، ۱۳۳۴، ۱۳۳۸