سرطان
سرطان چهارمین برج منطقةالبروج است و در تقویم خورشیدی همان ماه چهارم سال؛ برجی که با آغاز تابستان میآید و آغازش در تقویم میلادی سالی یکجا نمیماند.
برج در یک نگاه
- جایگاه در زودیاک
- ۴
- ماه شمسی
- تیر
- عنصر
- آب
- کیفیت
- منقلب
عنصر و کیفیت گروهبندیهای کلاسیکاند: هر چهارمین برج عنصری یکسان دارد و هر سومین برج کیفیتی یکسان.
برجها و جای سرطان در میان آنها
برجها همان نامهای آشنای منطقةالبروجاند که تقویم خورشیدی از نجوم کهن گرفت و بر ماههای خود نشاند. در این شمارش، هر ماه بازهٔ یک برج است و مرز ماه همان مرز برج؛ به این ترتیب نامی که نخست از آسمان میآمد، در تقویم ماند و کار روزشمار را هم به دوش گرفت.
سرطان در ترتیب برجها چهارمین است؛ پس از جوزا میآید و پیش از اسد. نام آن در عربی به معنای خرچنگ است و در متنهای نجومی فارسی همیشه با همین نام آمده است. چون شمارش ماهها نیز از نخستین برج آغاز میشود، سرطان در تقویم خورشیدی ماه چهارم سال است.
در ایران امروز ماهها نامهای فارسی خود را دارند، اما نامهای برجی در تقویمهای قدیم، زیجها و ادبیات نجومی زنده ماندهاند و خوانندهٔ فارسی هنوز آنها را میشناسد. در تقویم هجری خورشیدی افغانستان همین نامها نام رسمی ماههایند و سرطان عنوان ماه چهارم سال است.
آنچه سنت به برج سرطان نسبت میدهد
در سنت، سرطان را از برجهای آبی میشمارند و آن را خانهٔ ماه میدانند. از همین پیوند با ماه است که نویسندگان نجوم کهن این برج را با نم و طبع سرد، با کشند دریا و با دگرگونیهای نرم و دورهای همراه کردهاند؛ دگرگونیهایی که در توصیفهای سنتی بیهیاهو و پیوسته وصف شدهاند.
سنت این برج را با خانه و خانواده، با مهماننوازی و پناه دادن، و با پیوندهای دیرپا مربوط میداند. صفتهایی که در این توصیفها به سرطان نسبت داده شده، بیشتر گرد مهرورزی، وفاداری و حافظهای نیرومند برای گذشته میگردد: در روایت سنتی، این برج آنچه را که به آن دل بسته است نگه میدارد و به یاد میسپارد.
همچنین در این سنت، سرطان را با دریافتی لطیف و باریکبین وصف کردهاند؛ خویی که در همان توصیفها با کمگویی و دروننگری همراه است و پشت آرامش ظاهر، پایداری خرچنگ را دارد. جایی هم که متنهای کهن از دشواری این برج سخن گفتهاند، آن را در زودرنجی و دلنازکی دانستهاند؛ سنت این را کنار همان توان همدلی مینشاند و از یک ریشه میبیند.
اینها خوانشهایی است که سنت نقل میکند و قرنها بازگو شده است. توصیف برج است، نه توصیف کسی که در آن ماه زاده شده.
ماه و برج: چرا آغاز سرطان جابهجا میشود
سال خورشیدی با اعتدال بهاری آغاز میشود و ماهها بر پی برجها بریده شدهاند؛ پس در این تقویم برج در پی ماه میآید و مرز برج همان مرز ماه است. سرطان از این رو با آغاز تابستان همراه میشود و تا پایان ماه چهارم ادامه دارد.
در تقسیمبندی کهن، سرطان را «منقلب» خواندهاند؛ معنای سادهاش این است که این برج فصل خود را میگشاید و تابستان با آن آغاز میشود. عنصر آن را نیز آب نوشتهاند، و هر دو نشانه در چرخهای منظم از نخستین برج شمرده میشوند.
چون سرآغاز سال به اعتدال بسته است و نه به روزی ثابت در تقویم میلادی، برابرِ میلادی آغاز سرطان از سالی به سال دیگر جابهجا میشود. به همین سبب، جدولی که یک بازهٔ ثابت میلادی را چاپ میکند، برای بخشی از سالها با واقعیت نمیخواند. این وبگاه آن ناهمخوانی را تقریبِ همان جدول میداند، نه خطای شمارش خود، و برابرها را برای هر سال جداگانه حساب میکند.
سرطان از چه روزی آغاز میشد
سال شمسی با اعتدال بهاری آغاز میشود، پس هر ماه از همان روز میلادی شروع میشود که اعتدال در آن میافتد. همین است که این تاریخها را جابهجا میکند.
در ۱۰۱ سالی که در پی میآید، سرطان روی ۳ تاریخ میلادی متفاوت آغاز شده است. جدولهای چاپی یکی از آنها را مینویسند.
از 1950-06-22 تا 2050-07-22.
۲۱ ژوئن
۱۳۷۵، ۱۳۷۹، ۱۳۸۳، ۱۳۸۷، ۱۳۹۱، ۱۳۹۵، ۱۳۹۹، ۱۴۰۳، ۱۴۰۷، ۱۴۰۸، ۱۴۱۱، ۱۴۱۲، ۱۴۱۵، ۱۴۱۶، ۱۴۱۹، ۱۴۲۰، ۱۴۲۳، ۱۴۲۴، ۱۴۲۷، ۱۴۲۸
۲۲ ژوئن
۱۳۲۹، ۱۳۳۱، ۱۳۳۲، ۱۳۳۳، ۱۳۳۵، ۱۳۳۶، ۱۳۳۷، ۱۳۳۹، ۱۳۴۰، ۱۳۴۱، ۱۳۴۲، ۱۳۴۳، ۱۳۴۴، ۱۳۴۵، ۱۳۴۶، ۱۳۴۷، ۱۳۴۸، ۱۳۴۹، ۱۳۵۰، ۱۳۵۱، ۱۳۵۲، ۱۳۵۳، ۱۳۵۴، ۱۳۵۵، ۱۳۵۶، ۱۳۵۷، ۱۳۵۸، ۱۳۵۹، ۱۳۶۰، ۱۳۶۱، ۱۳۶۲، ۱۳۶۳، ۱۳۶۴، ۱۳۶۵، ۱۳۶۶، ۱۳۶۷، ۱۳۶۸، ۱۳۶۹، ۱۳۷۰، ۱۳۷۱، ۱۳۷۲، ۱۳۷۳، ۱۳۷۴، ۱۳۷۶، ۱۳۷۷، ۱۳۷۸، ۱۳۸۰، ۱۳۸۱، ۱۳۸۲، ۱۳۸۴، ۱۳۸۵، ۱۳۸۶، ۱۳۸۸، ۱۳۸۹، ۱۳۹۰، ۱۳۹۲، ۱۳۹۳، ۱۳۹۴، ۱۳۹۶، ۱۳۹۷، ۱۳۹۸، ۱۴۰۰، ۱۴۰۱، ۱۴۰۲، ۱۴۰۴، ۱۴۰۵، ۱۴۰۶، ۱۴۰۹، ۱۴۱۰، ۱۴۱۳، ۱۴۱۴، ۱۴۱۷، ۱۴۱۸، ۱۴۲۱، ۱۴۲۲، ۱۴۲۵، ۱۴۲۶، ۱۴۲۹
۲۳ ژوئن
۱۳۳۰، ۱۳۳۴، ۱۳۳۸
منابع
- Borkowski, The Persian Calendar for 3000 Years — the vernal-equinox anchoring of the Solar Hijri year
- The traditional Persian borj month names, still used as month names in the Afghan Solar Hijri calendar
- The classical triplicity and quadruplicity cycles of the tropical zodiac, counted from Aries