تیر — ماه ۴ سال ایرانی
ماه چهارم سال هجری خورشیدی، که در ایران تیر خوانده میشود و در افغانستان سرطان یا برج ۴.
ماه در یک نگاه
- شمارهٔ ماه
- ۴
- در کاربرد ایران
- تیر
- در کاربرد افغانستان
- سرطان، یا برج ۴
- درازا
- ۳۱ روز
- بازهٔ میلادی
- ۲۱ ژوئن تا ۲۳ ژوئیه
نام افغانستانی این ماه با نام یکی از برجها یکی است. آنچه سنت دربارهٔ آن برج نقل میکند در صفحهٔ خود آن آمده است؛ این صفحه دربارهٔ ماه است.
دو دسته نام برای یک ماه
ماه چهارم گاهشمار هجری خورشیدی در کاربرد ایران تیر نام دارد و در کاربرد افغانستان سرطان. این دو، دو نام برای یک ماه در یک گاهشمارند: کاربرد ایران ماهها را فروردین، اردیبهشت، خرداد … اسفند مینامد و کاربرد افغانستان با نامهای برج — حمل، ثور، جوزا … حوت — که در آن کاربرد همان نامهای ماهاند و با نامهای برجهای آسمانی یکی است.
در گفتار روزمرهٔ دری، ماه را بیش از هر چیز با شمارهٔ آن صدا میزنند. این یک قرار ساده است: «برج ۴» یعنی ماه چهارم سال، همان که در ایران تیر خوانده میشود و در افغانستان سرطان. کسی که سراغ برج ۴ را میگیرد، سراغ همین ماه را گرفته است.
مرزهای ماه، درازای آن و قاعدهٔ کبیسه در هر دو کاربرد یکی است؛ تنها نامها فرق دارد. هیچیک از این دو دسته نامِ اصلی یا صورتِ فرعیِ آن یکی نیست و هیچیک گونهٔ گویشی یا محلیِ دیگری به شمار نمیآید. یک تقویم است، با دو نظام نامگذاری که هر دو رسمی و جاافتادهاند.
جای تیر (سرطان) در سال
تیر، یا سرطان، چهارمین ماه سال هجری خورشیدی است و در تابستان مینشیند؛ نخستین ماه از سه ماه تابستان. پیش از آن خرداد (جوزا) قرار دارد که سال را از بهار به تابستان میرساند، و پس از آن مرداد (اسد) میآید. در هر دو نظام نامگذاری، این ترتیب و این مرزها یکسان است؛ تنها نامی که بر ماه میگذارند فرق میکند.
این ماه ۳۱ روز است، در هر سال، و کبیسهبودن یا نبودن سال در آن اثری نمیگذارد. درازای ماهها را قاعدهٔ خودِ گاهشمار معین میکند، نه انطباق با تقویم میلادی؛ به همین سبب شمار روزهای تیر (سرطان) از سالی به سال دیگر جابهجا نمیشود، حتی وقتی روزِ آغاز آن در تقویم میلادی جابهجا میشود.
چرا بازهٔ میلادی هر سال یکی نیست
درازای ماهها را قاعدهٔ گاهشمار تعیین میکند، اما آغاز سال را اعتدال بهاری. لحظهٔ اعتدال هر سال بر روز ثابتی از تقویم میلادی نمیافتد، و چون همهٔ ماهها از همان آغاز شمرده میشوند، روزِ میلادیِ شروع ماه چهارم نتیجهٔ محاسبه است، نه انتخاب. پس آن روز تکان میخورد، اما در بازهای باریک.
در محدودهٔ مستندِ این صفحه — ۱۰۱ سال پیوستهٔ هجری خورشیدی، از ۱۳۲۹ تا ۱۴۲۹، که برای این ماه سالهای میلادی ۱۹۵۰ تا ۲۰۵۰ را میپوشاند — آغاز تیر (سرطان) میان ۲۱ و ۲۳ ژوئن جابهجا شده و پایان آن میان ۲۱ و ۲۳ ژوئیه. بیرون از این دو انتها، در همین بازه، جایی برای آغاز یا پایان این ماه نمانده است.
همین است که تقویمهای چاپی با یک بازهٔ ثابت میلادی در بیشتر سالها درست از آب درمیآیند و در بقیه نادرست: بازهای که برای سالهای پرشمارترِ همین الگو نوشته شده باشد، سالِ ناهمخوان را جا میاندازد. جدول زیر همین سازوکار را از نزدیک نشان میدهد و سالها را بر پایهٔ روزِ آغازشان دستهبندی میکند.
تیر از چه روزی آغاز میشد
درازای ماهها را قاعدهٔ خودِ گاهشمار معین میکند، اما سال با اعتدال بهاری آغاز میشود — پس روز میلادیِ آغاز این ماه هر سال یکی نیست.
در ۱۰۱ سالی که در پی میآید، تیر روی ۳ تاریخ میلادی متفاوت آغاز شده است. تقویمی که یک بازهٔ ثابت چاپ کند برای بیشتر آن سالها درست است و برای بقیه نادرست.
از 1950-06-22 تا 2050-07-22.
۲۱ ژوئن
۱۳۷۵، ۱۳۷۹، ۱۳۸۳، ۱۳۸۷، ۱۳۹۱، ۱۳۹۵، ۱۳۹۹، ۱۴۰۳، ۱۴۰۷، ۱۴۰۸، ۱۴۱۱، ۱۴۱۲، ۱۴۱۵، ۱۴۱۶، ۱۴۱۹، ۱۴۲۰، ۱۴۲۳، ۱۴۲۴، ۱۴۲۷، ۱۴۲۸
۲۲ ژوئن
۱۳۲۹، ۱۳۳۱، ۱۳۳۲، ۱۳۳۳، ۱۳۳۵، ۱۳۳۶، ۱۳۳۷، ۱۳۳۹، ۱۳۴۰، ۱۳۴۱، ۱۳۴۲، ۱۳۴۳، ۱۳۴۴، ۱۳۴۵، ۱۳۴۶، ۱۳۴۷، ۱۳۴۸، ۱۳۴۹، ۱۳۵۰، ۱۳۵۱، ۱۳۵۲، ۱۳۵۳، ۱۳۵۴، ۱۳۵۵، ۱۳۵۶، ۱۳۵۷، ۱۳۵۸، ۱۳۵۹، ۱۳۶۰، ۱۳۶۱، ۱۳۶۲، ۱۳۶۳، ۱۳۶۴، ۱۳۶۵، ۱۳۶۶، ۱۳۶۷، ۱۳۶۸، ۱۳۶۹، ۱۳۷۰، ۱۳۷۱، ۱۳۷۲، ۱۳۷۳، ۱۳۷۴، ۱۳۷۶، ۱۳۷۷، ۱۳۷۸، ۱۳۸۰، ۱۳۸۱، ۱۳۸۲، ۱۳۸۴، ۱۳۸۵، ۱۳۸۶، ۱۳۸۸، ۱۳۸۹، ۱۳۹۰، ۱۳۹۲، ۱۳۹۳، ۱۳۹۴، ۱۳۹۶، ۱۳۹۷، ۱۳۹۸، ۱۴۰۰، ۱۴۰۱، ۱۴۰۲، ۱۴۰۴، ۱۴۰۵، ۱۴۰۶، ۱۴۰۹، ۱۴۱۰، ۱۴۱۳، ۱۴۱۴، ۱۴۱۷، ۱۴۱۸، ۱۴۲۱، ۱۴۲۲، ۱۴۲۵، ۱۴۲۶، ۱۴۲۹
۲۳ ژوئن
۱۳۳۰، ۱۳۳۴، ۱۳۳۸
منابع
- Borkowski, The Persian Calendar for 3000 Years — the vernal-equinox anchoring that fixes every month boundary
- The Solar Hijri calendar's own month lengths: thirty-one days in the first six months, thirty in the next five, and twenty-nine or thirty in the last
- The traditional borj names, used as the month names of the Solar Hijri calendar in Afghanistan, where a month is also referred to by its number