دلو

برج در یک نگاه

جایگاه در زودیاک

۱۱

ماه شمسی

بهمن

عنصر

باد

کیفیت

ثابت

عنصر و کیفیت گروه‌بندی‌های کلاسیک‌اند: هر چهارمین برج عنصری یکسان دارد و هر سومین برج کیفیتی یکسان.

دلو در ترتیب بروج

دلو یازدهمین برج از دوازده برج منطقةالبروج است؛ پس از جدی می‌آید و پیش از حوت، که برج پایانی است. همین جایگاه یازدهم آن را به ماه یازدهم سال خورشیدی می‌رساند، زیرا در این گاه‌شمار برج و ماه از هم جدا نیستند.

برج‌ها همان نام‌های کهن منطقةالبروج‌اند که گاه‌شمار خورشیدی، هنگام بریدن ماه‌های خود، آن‌ها را به کار گرفت. در تقویم هجری خورشیدی افغانستان این نام‌ها تا امروز نام رسمی ماه‌ها مانده‌اند و دلو همان ماه یازدهم است؛ در ایران نام ماه‌ها از سنتی دیگر آمده و ماه یازدهم بهمن خوانده می‌شود، اما ترتیب ماه‌ها و مرزهای آن‌ها یکی است، و نام برج در نوشتار نجومی و در زبان روزمره هم‌چنان شناخته است.

در طبقه‌بندی کهن، هر برج عنصری دارد و کیفیتی. دلو را از بروج بادی شمرده‌اند و کیفیت آن را ثابت دانسته‌اند. این دو نسبت از چرخه‌هایی تکرارشونده به دست می‌آید که از برج نخست شمرده می‌شوند، و در این صفحه نیز از همان شمارش محاسبه می‌شوند، نه از فهرستی از پیش نوشته.

آنچه سنت با دلو پیوند می‌دهد

نام این برج در اصل به معنای سطلی است که با آن از چاه آب می‌کشند، و در نگاره‌های کهنِ این سنت آن را با پیکرهٔ کسی نشان می‌دهند که مشکی بر دوش دارد و آب را فرو می‌ریزد. سنت این تصویر را با بخشیدن و رساندن پیوند داده است: آبی که کشیده می‌شود تا به دیگری برسد.

در متن‌های نجومی فارسی، این برج را با عنصر باد مرتبط می‌دانند و از این نسبت معناهای سخن، اندیشه و همنشینی را برگرفته‌اند. صفت‌هایی که سنت برای دلو می‌آورد بیشتر گرد آرامی خوی، رأی مستقل و پایداری در دوستی می‌گردد. در همین سنت، زحل را خانه‌خدای دلو شمرده‌اند و از آن بردباری و کار بی‌شتاب و نگاه دور را برداشت کرده‌اند.

بروج ثابت را سنت با استمرار و استواری می‌شناسد، و دلو در این خوانش نگه‌دارندهٔ چیزی است که آغاز شده. همان سنت می‌افزاید که دل کندن از رأیی که یک‌بار پذیرفته شد در این برج آسان نیست، و همین را هم بخشی از استواری آن می‌شمارد.

این‌ها خوانش‌هایی است که سنت نقل می‌کند و قرن‌ها بازگو شده است. توصیف برج است، نه توصیف کسی که در آن ماه زاده شده.

برج و ماه در گاه‌شمار خورشیدی

سال خورشیدی از لحظهٔ اعتدال بهاری آغاز می‌شود و ماه‌های آن بر منطقةالبروج بریده شده‌اند. نتیجه این است که در این گاه‌شمار برج از ماه پیروی می‌کند: هرگاه ماه یازدهم آغاز شود، برج دلو آغاز شده است، و پایان آن ماه پایان این برج است.

کیفیت ثابتِ دلو در همین جای‌گیری تقویمی معنا پیدا می‌کند: این برج فصل خود را نمی‌گشاید و آن را به فصل بعد نیز نمی‌سپارد، بلکه در میانهٔ زمستان می‌نشیند، آن‌جا که هوای فصل جا افتاده و هنوز رو به تغییر ندارد.

چون آغاز سال به لحظهٔ اعتدال بسته است و آن لحظه با تقویم میلادی هم‌گام نیست، روز میلادیِ آغاز این ماه از سالی به سال دیگر جابه‌جا می‌شود. جابه‌جایی اندک است، اما پیوسته، و در بازهٔ بلندی که این صفحه پوشش می‌دهد به چند روز میلادی متفاوت می‌رسد.

از همین رو جدولی که یک بازهٔ میلادی ثابت را چاپ کرده باشد، برای بخشی از سال‌ها با آغاز واقعی ماه نمی‌خواند. این ناسازی را تقریبِ آن جدول می‌دانیم، نه خطای این محاسبه. نگاشت این صفحه بر مرزهای خودِ ماه‌های گاه‌شمار استوار است و از همان‌ها به دست می‌آید.

چرا جدول چاپی ناسازگار است

خودِ ماه بهمن در ایران و در افغانستان چه نامیده می‌شود

دلو از چه روزی آغاز می‌شد

سال شمسی با اعتدال بهاری آغاز می‌شود، پس هر ماه از همان روز میلادی شروع می‌شود که اعتدال در آن می‌افتد. همین است که این تاریخ‌ها را جابه‌جا می‌کند.

در ۱۰۱ سالی که در پی می‌آید، دلو روی ۳ تاریخ میلادی متفاوت آغاز شده است. جدول‌های چاپی یکی از آن‌ها را می‌نویسند.

از 1951-01-21 تا 2051-02-19.

1. ۲۰ ژانویه

   ۲۰ سالتا ۱۸ فوریه ادامه داشت.

   ۱۳۷۵، ۱۳۷۹، ۱۳۸۳، ۱۳۸۷، ۱۳۹۱، ۱۳۹۵، ۱۳۹۹، ۱۴۰۳، ۱۴۰۷، ۱۴۰۸، ۱۴۱۱، ۱۴۱۲، ۱۴۱۵، ۱۴۱۶، ۱۴۱۹، ۱۴۲۰، ۱۴۲۳، ۱۴۲۴، ۱۴۲۷، ۱۴۲۸

2. ۲۱ ژانویه

   ۷۸ سالتا ۱۹ فوریه ادامه داشت.

   ۱۳۲۹، ۱۳۳۱، ۱۳۳۲، ۱۳۳۳، ۱۳۳۵، ۱۳۳۶، ۱۳۳۷، ۱۳۳۹، ۱۳۴۰، ۱۳۴۱، ۱۳۴۲، ۱۳۴۳، ۱۳۴۴، ۱۳۴۵، ۱۳۴۶، ۱۳۴۷، ۱۳۴۸، ۱۳۴۹، ۱۳۵۰، ۱۳۵۱، ۱۳۵۲، ۱۳۵۳، ۱۳۵۴، ۱۳۵۵، ۱۳۵۶، ۱۳۵۷، ۱۳۵۸، ۱۳۵۹، ۱۳۶۰، ۱۳۶۱، ۱۳۶۲، ۱۳۶۳، ۱۳۶۴، ۱۳۶۵، ۱۳۶۶، ۱۳۶۷، ۱۳۶۸، ۱۳۶۹، ۱۳۷۰، ۱۳۷۱، ۱۳۷۲، ۱۳۷۳، ۱۳۷۴، ۱۳۷۶، ۱۳۷۷، ۱۳۷۸، ۱۳۸۰، ۱۳۸۱، ۱۳۸۲، ۱۳۸۴، ۱۳۸۵، ۱۳۸۶، ۱۳۸۸، ۱۳۸۹، ۱۳۹۰، ۱۳۹۲، ۱۳۹۳، ۱۳۹۴، ۱۳۹۶، ۱۳۹۷، ۱۳۹۸، ۱۴۰۰، ۱۴۰۱، ۱۴۰۲، ۱۴۰۴، ۱۴۰۵، ۱۴۰۶، ۱۴۰۹، ۱۴۱۰، ۱۴۱۳، ۱۴۱۴، ۱۴۱۷، ۱۴۱۸، ۱۴۲۱، ۱۴۲۲، ۱۴۲۵، ۱۴۲۶، ۱۴۲۹

3. ۲۲ ژانویه

   ۳ سالتا ۲۰ فوریه ادامه داشت.

   ۱۳۳۰، ۱۳۳۴، ۱۳۳۸