بهمن — ماه ۱۱ سال ایرانی
ماه یازدهم سال هجری خورشیدی — بهمن در کاربرد ایران، دلو یا برج ۱۱ در کاربرد افغانستان — با درازای ۳۰ روز.
ماه در یک نگاه
- شمارهٔ ماه
- ۱۱
- در کاربرد ایران
- بهمن
- در کاربرد افغانستان
- دلو، یا برج ۱۱
- درازا
- ۳۰ روز
- بازهٔ میلادی
- ۲۰ ژانویه تا ۲۰ فوریه
نام افغانستانی این ماه با نام یکی از برجها یکی است. آنچه سنت دربارهٔ آن برج نقل میکند در صفحهٔ خود آن آمده است؛ این صفحه دربارهٔ ماه است.
دو دسته نام برای یک ماه
گاهشمار هجری خورشیدی یک دسته ماه دارد و دو دسته نام برای آنها. ماه یازدهم در کاربرد ایران بهمن نام دارد و در کاربرد افغانستان دلو. این دو نامِ یک ماهاند در یک گاهشمار؛ نه یکی صورت دیگرگون یا گویشیِ آن یکی است و نه یکی از دیگری اصلیتر.
در کاربرد افغانستان نامهای برج همان نامهای ماهاند، و در گفتار روزمره ماه را با شمارهٔ آن هم صدا میزنند. «برج ۱۱» یعنی ماه یازدهم سال، یعنی همین ماه: دلو، که در کاربرد ایران بهمن خوانده میشود. شمارهخواندنِ ماه قراردادی در گفتار است و نام سومی در کنار آن دو نام نمیسازد.
آنچه میان دو کاربرد فرق میکند تنها نام است. مرزهای ماه یکی است، درازای آن یکی است و قاعدهٔ کبیسه هم یکی: روزی که در ایران آغاز بهمن است، در افغانستان آغاز دلو است، و روزی که یکی به پایان میرسد، آن یکی هم به پایان رسیده است. کسی که با یکی از این دو نام آشناست، برای رسیدن به آن یکی به هیچ تبدیلی نیاز ندارد.
جای این ماه در سال
بهمن، یا دلو، ماه یازدهم سال است و در زمستان مینشیند — نه در آغاز فصل، بلکه در بخش دوم آن. پیش از آن دی (جدی) میآید و پس از آن اسفند (حوت)، ماه پایانی سال. با تمامشدن این ماه، از سال خورشیدی تنها یک ماه باقی میماند.
این ماه ۳۰ روز است، هر سال و بدون استثنا؛ کبیسهبودن یا نبودن سال بر درازای آن اثری ندارد، چون روز کبیسه در ماه پایانی سال جای میگیرد. درازای ماهها را قاعدهٔ خودِ گاهشمار معین میکند، اما آغاز سال را اعتدال بهاری تعیین میکند؛ و همین تفاوت است که تاریخ میلادیِ آغاز این ماه را سالبهسال کمی جابهجا میکند.
چرا بازهٔ میلادی هر سال یکی نیست
سال هجری خورشیدی با لحظهٔ اعتدال بهاری آغاز میشود، نه با روزی ثابت در گاهشمار میلادی. آن لحظه هر سال کمی زودتر یا دیرتر از سال پیش فرا میرسد، و کبیسههای دو گاهشمار هم بر هم منطبق نیستند. پس تاریخ میلادیِ آغاز این ماه انتخابی نیست، بلکه تعیینشده است: از روزِ آغاز سال و از درازای ماههای پیش از آن بیرون میآید و در پنجرهای باریک نوسان میکند.
این صفحه ۱۰۱ سال پیوستهٔ خورشیدی را در بر میگیرد، از ۱۳۲۹ تا ۱۴۲۹، که برای این ماه سالهای میلادی ۱۹۵۱ تا ۲۰۵۱ میشود. در سراسر این بازه، آغاز ماه میان ۲۰ و ۲۲ ژانویه افتاده و پایان آن میان ۱۸ و ۲۰ فوریه؛ یعنی در همهٔ این سالها فقط ۳ تاریخ آغاز متمایز به دست میآید و نه بیشتر.
از اینرو تقویمی که برای این ماه یک بازهٔ میلادیِ ثابت چاپ کند، در بیشتر سالها درست است و در بقیه نادرست — و خطایش یک روز اینسو یا آنسو است، نه بیشتر. جدول زیر نیز به همین دلیل چنین شکلی دارد: سالها زیر تاریخ آغازشان جمع میشوند، و همان ناهمآهنگیِ کوچک میان اعتدال و ساختار گاهشمار میلادی است که این گروهها را پدید میآورد.
بهمن از چه روزی آغاز میشد
درازای ماهها را قاعدهٔ خودِ گاهشمار معین میکند، اما سال با اعتدال بهاری آغاز میشود — پس روز میلادیِ آغاز این ماه هر سال یکی نیست.
در ۱۰۱ سالی که در پی میآید، بهمن روی ۳ تاریخ میلادی متفاوت آغاز شده است. تقویمی که یک بازهٔ ثابت چاپ کند برای بیشتر آن سالها درست است و برای بقیه نادرست.
از 1951-01-21 تا 2051-02-19.
۲۰ ژانویه
۱۳۷۵، ۱۳۷۹، ۱۳۸۳، ۱۳۸۷، ۱۳۹۱، ۱۳۹۵، ۱۳۹۹، ۱۴۰۳، ۱۴۰۷، ۱۴۰۸، ۱۴۱۱، ۱۴۱۲، ۱۴۱۵، ۱۴۱۶، ۱۴۱۹، ۱۴۲۰، ۱۴۲۳، ۱۴۲۴، ۱۴۲۷، ۱۴۲۸
۲۱ ژانویه
۱۳۲۹، ۱۳۳۱، ۱۳۳۲، ۱۳۳۳، ۱۳۳۵، ۱۳۳۶، ۱۳۳۷، ۱۳۳۹، ۱۳۴۰، ۱۳۴۱، ۱۳۴۲، ۱۳۴۳، ۱۳۴۴، ۱۳۴۵، ۱۳۴۶، ۱۳۴۷، ۱۳۴۸، ۱۳۴۹، ۱۳۵۰، ۱۳۵۱، ۱۳۵۲، ۱۳۵۳، ۱۳۵۴، ۱۳۵۵، ۱۳۵۶، ۱۳۵۷، ۱۳۵۸، ۱۳۵۹، ۱۳۶۰، ۱۳۶۱، ۱۳۶۲، ۱۳۶۳، ۱۳۶۴، ۱۳۶۵، ۱۳۶۶، ۱۳۶۷، ۱۳۶۸، ۱۳۶۹، ۱۳۷۰، ۱۳۷۱، ۱۳۷۲، ۱۳۷۳، ۱۳۷۴، ۱۳۷۶، ۱۳۷۷، ۱۳۷۸، ۱۳۸۰، ۱۳۸۱، ۱۳۸۲، ۱۳۸۴، ۱۳۸۵، ۱۳۸۶، ۱۳۸۸، ۱۳۸۹، ۱۳۹۰، ۱۳۹۲، ۱۳۹۳، ۱۳۹۴، ۱۳۹۶، ۱۳۹۷، ۱۳۹۸، ۱۴۰۰، ۱۴۰۱، ۱۴۰۲، ۱۴۰۴، ۱۴۰۵، ۱۴۰۶، ۱۴۰۹، ۱۴۱۰، ۱۴۱۳، ۱۴۱۴، ۱۴۱۷، ۱۴۱۸، ۱۴۲۱، ۱۴۲۲، ۱۴۲۵، ۱۴۲۶، ۱۴۲۹
۲۲ ژانویه
۱۳۳۰، ۱۳۳۴، ۱۳۳۸
منابع
- Borkowski, The Persian Calendar for 3000 Years — the vernal-equinox anchoring that fixes every month boundary
- The Solar Hijri calendar's own month lengths: thirty-one days in the first six months, thirty in the next five, and twenty-nine or thirty in the last
- The traditional borj names, used as the month names of the Solar Hijri calendar in Afghanistan, where a month is also referred to by its number