اسب

جای اسب در چرخهٔ نشان‌ها

چرخهٔ حیوانی چینی ترتیبی از سال‌هاست: دوازده نشان که یکی پس از دیگری می‌آیند و چون دوره به پایان می‌رسد، از نو از سرِ ترتیب آغاز می‌شوند. اسب در این ترتیب هفتمین نشان است؛ پس از مار می‌آید و پیش از بز جای می‌گیرد. این نام‌گذاری سال‌ها قرن‌ها در متن‌ها، تقویم‌های عامیانه و گفتار روزمره ثبت شده و امروز هم زبان آشنای مردم برای اشاره به سال‌هاست.

در همین گاه‌شماری، هر سال در کنار نشان حیوانی با یکی از پنج عنصر نیز جفت می‌شود. از همنشینی این دو رشته دوره‌ای بلندتر پدید می‌آید که شصت سال می‌کشد و در آن ترکیب نام هر سال یگانه است؛ یعنی هر نشان در طول این دورهٔ بلند با هر عنصر یک بار همراه می‌شود و سپس همان الگو باز می‌گردد. به همین سبب در سنت، نام سال تنها نام یک حیوان نیست، بلکه ترکیبی از نشان و عنصر است.

مرز سال‌ها در این نظام از تقویم قمری‌ـ شمسی چینی گرفته می‌شود. هر سالِ یک نشان با جشن سال نو قمری آغاز می‌شود و روز پیش از سال نو بعدی به پایان می‌رسد، بنابراین آغاز و انجام آن با آغاز سال میلادی یکی نیست. همین نکته است که سبب می‌شود سنجش نشان یک سال، همیشه به مرزهای این تقویم بستگی داشته باشد و نه به شمارش ماه‌های میلادی.

آنچه سنت به اسب نسبت می‌دهد

در این سنت، اسب پیش از هر چیز نشانهٔ جنبش و راه است: نیرویی که در جا نمی‌ماند، شور رفتن و توان کار پیوسته. روایت‌های سنتی اسب را با آزادی و گشودگی افق پیوند می‌دهند و همین پیوند سبب شده که در ادبیات و نگارگری، تصویر اسب نمادی از پیش‌رفتن و سرزندگی شمرده شود.

سنت به این نشان گشاده‌رویی و صراحت را هم نسبت می‌دهد: خویی که در جمع می‌شکفد، سخن را رو در رو می‌گوید و از همراهی با دیگران خسته نمی‌شود. در همین روایت‌ها، پرکاری و دل‌بستگی به کارِ پیش‌رو از نشانه‌های اسب دانسته شده، همراه با استقلالی که سنت آن را مایهٔ اعتماد به راه خود می‌خواند. اسب در این سنت با میانهٔ روز و با گرم‌ترین بخش سال نیز قرین شده است؛ قرینه‌ای که همان معنای روشنی و اوج نیرو را تکرار می‌کند.

سنت در کنار اینها دشواری‌هایی را هم برای این نشان ثبت کرده است و آنها را پنهان نمی‌کند: بی‌قراری، و سختی درنگ کردن بر کارهای کند و دراز که ثمرشان دیر پیدا می‌شود. همچنین در این روایت‌ها گفته می‌شود که دل‌بستگی اسب به استقلال، پابندی به روال‌های ثابت را برایش دشوار می‌کند. سنت این دو رو را در کنار هم می‌آورد: همان نیرویی که به حرکت می‌کشاند، ماندن را کم‌آسان می‌کند.

این‌ها خوانش‌هایی است که سنت نقل می‌کند و قرن‌ها بازگو شده است. توصیف نشان است، نه توصیف کسی که در سال‌های آن زاده شده.

آیین‌ها و رسم‌های سال

سال نو قمری بزرگ‌ترین هنگام این تقویم است: خانه‌تکانی پیش از سال نو، دیدار خویشان، شام شب سال نو و روزهای پیاپی مهمانی و تبریک. نشان هر سال در همین روزها بیشترین حضور را دارد؛ تصویرش بر کارت‌های تبریک، آویزهای در و پنجره، آرایه‌های سرخ و تمبرهای یادبود می‌نشیند و در سال اسب، پیکرهٔ اسبِ در جنبش موضوع آشنای این نقش‌ها می‌شود.

نامیدن سال‌ها به نشان حیوانی در گفتار روزمره هم زنده است. بسیاری ترجیح می‌دهند سال تولد خود را با نام نشان بگویند، و پرسیدن نشانِ کسی راهی محترمانه برای دریافتن نسل و هم‌سالی اوست. رسم دیگری که در بازگشت نشانِ خودِ آدم برجا مانده، پوشیدن یا همراه داشتن چیزهای سرخ است؛ هدیه‌هایی که در این آیین بیشتر از سوی خویشان بزرگ‌تر داده می‌شود.

نکتهٔ مهم در سنجش نشان، همین آغاز سال است: سال از جشن سال نو قمری شروع می‌شود، نه از ژانویه، و جشن سال نو هر سال بر روز ثابتی از تقویم میلادی نمی‌افتد. از این رو زادروزی که در هفته‌های نخست یک سال میلادی افتاده باشد، بسیار وقت‌ها به نشان پیشین تعلق دارد و نه به نشانی که آن سال میلادی به نامش شناخته می‌شود. کسانی که زادروزشان نزدیک این مرز است، معمولاً برای یافتن نشان درست به تاریخ دقیق آغاز سال قمری نگاه می‌کنند.

سال‌های اسب

هر سال با سال نو قمری آغاز می‌شود و یک روز پیش از سال بعد پایان می‌یابد.