مهر — ماه ۷ سال ایرانی
مهر و میزان دو نام برای یک ماهاند: ماه هفتم گاهشمار هجری خورشیدی و نخستین ماه پاییز، با ۳۰ روز.
ماه در یک نگاه
- شمارهٔ ماه
- ۷
- در کاربرد ایران
- مهر
- در کاربرد افغانستان
- میزان، یا برج ۷
- درازا
- ۳۰ روز
- بازهٔ میلادی
- ۲۲ سپتامبر تا ۲۳ اکتبر
نام افغانستانی این ماه با نام یکی از برجها یکی است. آنچه سنت دربارهٔ آن برج نقل میکند در صفحهٔ خود آن آمده است؛ این صفحه دربارهٔ ماه است.
دو دسته نام برای یک ماه
ماه هفتم گاهشمار هجری خورشیدی در کاربرد ایران مهر نام دارد و در کاربرد افغانستان میزان. اینها نام دو ماه نیستند؛ نام یک ماهاند در یک گاهشمار: همان آغاز، همان پایان و همان روزها. اگر کسی از مهر بگوید و کسی دیگر از میزان، هر دو از یک بازهٔ واحد در سال سخن میگویند.
در کاربرد افغانستان نامهای برج همان نامهای ماهاند، و در گفتار روزمره ماه را بیشتر با شمارهٔ آن صدا میزنند. «برج ۷» یعنی ماه هفتم سال؛ یعنی میزان؛ یعنی همان ماهی که در ایران مهر خوانده میشود. این شیوهٔ شمارهای یک قرارداد رایج گفتاری و اداری است و پرسشهایی مانند «برج ۷ چه ماهی است» درست از همین قرارداد برمیخیزد.
هیچیک از این دو دسته نام بر دیگری مقدم نیست و هیچیک صورت دیگرگون آن یکی نیست. آنچه زیر هر دو قرار دارد یک گاهشمار است: مرز ماهها یکی است، درازای آنها یکی است و قاعدهٔ کبیسه هم یکی. تنها نامها تفاوت دارند، و همین تفاوت باعث نمیشود روزشمار دو کشور از هم جدا بیفتد.
جای این ماه در سال
مهر (میزان) نخستین ماه پاییز است و سال با آن به بخش پسین خود وارد میشود. پیش از آن شهریور (سنبله) میآید و پس از آن آبان (عقرب). این ماه ۳۰ روز دارد، در هر سال، چه سال کبیسه باشد چه نباشد؛ کبیسهبودن سال بر شمار روزهای آن اثری نمیگذارد.
آغاز آن با آغاز پاییز مقارن است: سال هجری خورشیدی از اعتدال بهاری شروع میشود و ماه هفتم آن نزدیک اعتدال پاییزی میافتد. به همین سبب، در تقویم میلادی این ماه کمابیش از اواخر سپتامبر تا اواخر اکتبر کشیده میشود؛ جایی تقریباً ثابت در سال میلادی، اما با نوسانی کوچک که در بخش بعد توضیح داده شده است.
چرا بازهٔ میلادی هر سال یکی نیست
درازای ماههای این گاهشمار را قاعدهٔ خودِ گاهشمار معین میکند، اما آغاز سال را قاعده تعیین نمیکند؛ اعتدال بهاری تعیین میکند. لحظهٔ اعتدال هر سال اندکی زودتر یا دیرتر از سال پیش رخ میدهد و با ساختار سال میلادی، که کبیسههای خود را دارد، کاملاً همگام نیست.
نتیجه این است که تاریخ میلادیِ آغاز مهر (میزان) انتخاب نشده، بلکه از همان لحظهٔ اعتدال معلوم میشود و در پنجرهای باریک جابهجا میشود. در بازهٔ مستند این صفحه — سالهای ۱۳۲۹ تا ۱۴۲۹ خورشیدی، که برای این ماه با سالهای میلادی ۱۹۵۰ تا ۲۰۵۰ برابر است — آغاز این ماه میان ۲۲ تا ۲۴ سپتامبر و پایان آن میان ۲۱ تا ۲۳ اکتبر افتاده است.
از همینجا پیداست که تقویمی با یک بازهٔ ثابت میلادی برای این ماه در بیشتر سالها درست درمیآید و در بقیه نادرست. جدول زیر همین متن، سالها را بر پایهٔ تاریخ آغازشان دستهبندی کرده است تا بهجای یک بازهٔ تقریبی، تصویر سالبهسالِ همین جابهجایی در دسترس باشد.
مهر از چه روزی آغاز میشد
درازای ماهها را قاعدهٔ خودِ گاهشمار معین میکند، اما سال با اعتدال بهاری آغاز میشود — پس روز میلادیِ آغاز این ماه هر سال یکی نیست.
در ۱۰۱ سالی که در پی میآید، مهر روی ۳ تاریخ میلادی متفاوت آغاز شده است. تقویمی که یک بازهٔ ثابت چاپ کند برای بیشتر آن سالها درست است و برای بقیه نادرست.
از 1950-09-23 تا 2050-10-22.
۲۲ سپتامبر
۱۳۷۵، ۱۳۷۹، ۱۳۸۳، ۱۳۸۷، ۱۳۹۱، ۱۳۹۵، ۱۳۹۹، ۱۴۰۳، ۱۴۰۷، ۱۴۰۸، ۱۴۱۱، ۱۴۱۲، ۱۴۱۵، ۱۴۱۶، ۱۴۱۹، ۱۴۲۰، ۱۴۲۳، ۱۴۲۴، ۱۴۲۷، ۱۴۲۸
۲۳ سپتامبر
۱۳۲۹، ۱۳۳۱، ۱۳۳۲، ۱۳۳۳، ۱۳۳۵، ۱۳۳۶، ۱۳۳۷، ۱۳۳۹، ۱۳۴۰، ۱۳۴۱، ۱۳۴۲، ۱۳۴۳، ۱۳۴۴، ۱۳۴۵، ۱۳۴۶، ۱۳۴۷، ۱۳۴۸، ۱۳۴۹، ۱۳۵۰، ۱۳۵۱، ۱۳۵۲، ۱۳۵۳، ۱۳۵۴، ۱۳۵۵، ۱۳۵۶، ۱۳۵۷، ۱۳۵۸، ۱۳۵۹، ۱۳۶۰، ۱۳۶۱، ۱۳۶۲، ۱۳۶۳، ۱۳۶۴، ۱۳۶۵، ۱۳۶۶، ۱۳۶۷، ۱۳۶۸، ۱۳۶۹، ۱۳۷۰، ۱۳۷۱، ۱۳۷۲، ۱۳۷۳، ۱۳۷۴، ۱۳۷۶، ۱۳۷۷، ۱۳۷۸، ۱۳۸۰، ۱۳۸۱، ۱۳۸۲، ۱۳۸۴، ۱۳۸۵، ۱۳۸۶، ۱۳۸۸، ۱۳۸۹، ۱۳۹۰، ۱۳۹۲، ۱۳۹۳، ۱۳۹۴، ۱۳۹۶، ۱۳۹۷، ۱۳۹۸، ۱۴۰۰، ۱۴۰۱، ۱۴۰۲، ۱۴۰۴، ۱۴۰۵، ۱۴۰۶، ۱۴۰۹، ۱۴۱۰، ۱۴۱۳، ۱۴۱۴، ۱۴۱۷، ۱۴۱۸، ۱۴۲۱، ۱۴۲۲، ۱۴۲۵، ۱۴۲۶، ۱۴۲۹
۲۴ سپتامبر
۱۳۳۰، ۱۳۳۴، ۱۳۳۸
منابع
- Borkowski, The Persian Calendar for 3000 Years — the vernal-equinox anchoring that fixes every month boundary
- The Solar Hijri calendar's own month lengths: thirty-one days in the first six months, thirty in the next five, and twenty-nine or thirty in the last
- The traditional borj names, used as the month names of the Solar Hijri calendar in Afghanistan, where a month is also referred to by its number