خرداد — ماه ۳ سال ایرانی
ماه سوم سال هجری خورشیدی — خرداد در کاربرد ایران و جوزا در کاربرد افغانستان — ماهی بهاری با ۳۱ روز.
ماه در یک نگاه
- شمارهٔ ماه
- ۳
- در کاربرد ایران
- خرداد
- در کاربرد افغانستان
- جوزا، یا برج ۳
- درازا
- ۳۱ روز
- بازهٔ میلادی
- ۲۱ مه تا ۲۲ ژوئن
نام افغانستانی این ماه با نام یکی از برجها یکی است. آنچه سنت دربارهٔ آن برج نقل میکند در صفحهٔ خود آن آمده است؛ این صفحه دربارهٔ ماه است.
دو دسته نام برای یک ماه
ماه سوم گاهشمار هجری خورشیدی در کاربرد ایران خرداد نام دارد و در کاربرد افغانستان جوزا. این دو نام، دو نامِ یک ماهاند در یک گاهشمار: هیچیک صورتِ دیگرگونِ آن دیگری نیست و هیچیک را نباید نامِ اصلی و آن دیگری را نامِ فرعی شمرد. هر دو نام، همان بازهٔ سیویکروزهای را مینامند که میان اردیبهشت (ثور) و تیر (سرطان) قرار دارد.
در کاربرد افغانستان، نامهای برج همان نامهای ماهاند، و در گفتار روزمره ماه را با شمارهٔ آن هم میخوانند. این یک قرارداد است، نه چیزی بیش از آن: «برج ۳» یعنی ماه سومِ سال، و ماه سومِ سال همین ماه است — همان که در کاربرد ایران خرداد خوانده میشود. پس کسی که «برج ۳» را میجوید و کسی که خرداد را میجوید، هر دو به یک ماه رسیدهاند.
آنچه میان دو کاربرد فرق میکند تنها نام است. مرزهای ماهها یکی است، درازایشان یکی است و قاعدهٔ کبیسه هم یکی؛ سالِ ایران و سالِ افغانستان در یک روز آغاز میشود و ماهها در یک روز عوض میشوند. بنابراین تاریخی که با نامهای خرداد و جوزا نوشته شود، به یک روزِ واحد اشاره دارد و نیازی به تبدیل میان این دو نیست.
جای این ماه در سال
خرداد یا جوزا ماه سومِ سال هجری خورشیدی است و آخرین ماه بهار. پیش از آن اردیبهشت (ثور) میآید و پس از آن تیر (سرطان)، که نخستین ماه تابستان است. جای این ماه در سال، دو سرِ فصل را به هم میرساند: با پایان یافتنش، بهار تمام شده است.
این ماه ۳۱ روز است، در هر سال. درازای آن به کبیسهبودن یا نبودنِ سال بستگی ندارد و در هر دو کاربرد ایران و افغانستان یکی است؛ درازای ماهها را قاعدهٔ خودِ گاهشمار معین میکند، در حالی که آغاز سال را اعتدال بهاری تعیین میکند. به همین سبب شمارهٔ روزهای این ماه ثابت میماند، حتی وقتی روزِ آغازش در تقویم میلادی جابهجا میشود.
چرا بازهٔ میلادی هر سال یکی نیست
سال هجری خورشیدی از اعتدال بهاری آغاز میشود، نه از روزی ثابت در تقویم میلادی. لحظهٔ اعتدال هر سال کمی جابهجا میشود و هر گاهشمار روزها را به شکل عدد صحیح میشمارد؛ حاصلِ این دو، آن است که روزِ میلادیِ آغاز سال — و در پیِ آن، روزِ میلادیِ آغاز این ماه — تعیین میشود، نه انتخاب. جابهجایی هم گسترده نیست و در پنجرهای باریک میماند.
این صفحه ۱۰۱ سال پیاپیِ خورشیدی را میپوشاند، از ۱۳۲۹ تا ۱۴۲۹، که برای این ماه به سالهای میلادیِ ۱۹۵۰ تا ۲۰۵۰ میرسد. در همین بازه، آغاز ماه میان ۲۱ تا ۲۳ مه و پایانش میان ۲۰ تا ۲۲ ژوئن افتاده است؛ یعنی در سراسر این سالها ۳ تاریخِ آغازِ متمایز دیده میشود و نه بیشتر.
همین است که تقویمی با یک بازهٔ میلادیِ ثابت را در بیشتر سالها درست و در بقیه نادرست میکند: بازهٔ چاپشده تاریخِ پربسامد را میگیرد و سالهایی را که یک روز عقبتر یا جلوترند از دست میدهد. جدولِ پایین همین صفحه بهجای یک بازهٔ واحد، سالها را زیر تاریخِ آغازِ خودشان میآورد تا هیچ سالی به تاریخِ سالِ دیگر نسبت داده نشود.
خرداد از چه روزی آغاز میشد
درازای ماهها را قاعدهٔ خودِ گاهشمار معین میکند، اما سال با اعتدال بهاری آغاز میشود — پس روز میلادیِ آغاز این ماه هر سال یکی نیست.
در ۱۰۱ سالی که در پی میآید، خرداد روی ۳ تاریخ میلادی متفاوت آغاز شده است. تقویمی که یک بازهٔ ثابت چاپ کند برای بیشتر آن سالها درست است و برای بقیه نادرست.
از 1950-05-22 تا 2050-06-21.
۲۱ مه
۱۳۷۵، ۱۳۷۹، ۱۳۸۳، ۱۳۸۷، ۱۳۹۱، ۱۳۹۵، ۱۳۹۹، ۱۴۰۳، ۱۴۰۷، ۱۴۰۸، ۱۴۱۱، ۱۴۱۲، ۱۴۱۵، ۱۴۱۶، ۱۴۱۹، ۱۴۲۰، ۱۴۲۳، ۱۴۲۴، ۱۴۲۷، ۱۴۲۸
۲۲ مه
۱۳۲۹، ۱۳۳۱، ۱۳۳۲، ۱۳۳۳، ۱۳۳۵، ۱۳۳۶، ۱۳۳۷، ۱۳۳۹، ۱۳۴۰، ۱۳۴۱، ۱۳۴۲، ۱۳۴۳، ۱۳۴۴، ۱۳۴۵، ۱۳۴۶، ۱۳۴۷، ۱۳۴۸، ۱۳۴۹، ۱۳۵۰، ۱۳۵۱، ۱۳۵۲، ۱۳۵۳، ۱۳۵۴، ۱۳۵۵، ۱۳۵۶، ۱۳۵۷، ۱۳۵۸، ۱۳۵۹، ۱۳۶۰، ۱۳۶۱، ۱۳۶۲، ۱۳۶۳، ۱۳۶۴، ۱۳۶۵، ۱۳۶۶، ۱۳۶۷، ۱۳۶۸، ۱۳۶۹، ۱۳۷۰، ۱۳۷۱، ۱۳۷۲، ۱۳۷۳، ۱۳۷۴، ۱۳۷۶، ۱۳۷۷، ۱۳۷۸، ۱۳۸۰، ۱۳۸۱، ۱۳۸۲، ۱۳۸۴، ۱۳۸۵، ۱۳۸۶، ۱۳۸۸، ۱۳۸۹، ۱۳۹۰، ۱۳۹۲، ۱۳۹۳، ۱۳۹۴، ۱۳۹۶، ۱۳۹۷، ۱۳۹۸، ۱۴۰۰، ۱۴۰۱، ۱۴۰۲، ۱۴۰۴، ۱۴۰۵، ۱۴۰۶، ۱۴۰۹، ۱۴۱۰، ۱۴۱۳، ۱۴۱۴، ۱۴۱۷، ۱۴۱۸، ۱۴۲۱، ۱۴۲۲، ۱۴۲۵، ۱۴۲۶، ۱۴۲۹
۲۳ مه
۱۳۳۰، ۱۳۳۴، ۱۳۳۸
منابع
- Borkowski, The Persian Calendar for 3000 Years — the vernal-equinox anchoring that fixes every month boundary
- The Solar Hijri calendar's own month lengths: thirty-one days in the first six months, thirty in the next five, and twenty-nine or thirty in the last
- The traditional borj names, used as the month names of the Solar Hijri calendar in Afghanistan, where a month is also referred to by its number