اسفند — ماه ۱۲ سال ایرانی
ماه ۱۲ سال هجری خورشیدی: اسفند در کاربرد ایران و حوت در کاربرد افغانستان — یک ماه در یک گاهشمار، با دو دسته نام.
ماه در یک نگاه
- شمارهٔ ماه
- ۱۲
- در کاربرد ایران
- اسفند
- در کاربرد افغانستان
- حوت، یا برج ۱۲
- درازا
- ۲۹ روز، و در سال کبیسه ۳۰ روز
- بازهٔ میلادی
- ۱۹ فوریه تا ۲۱ مارس
نام افغانستانی این ماه با نام یکی از برجها یکی است. آنچه سنت دربارهٔ آن برج نقل میکند در صفحهٔ خود آن آمده است؛ این صفحه دربارهٔ ماه است.
دو دسته نام برای یک ماه
ماه ۱۲ گاهشمار هجری خورشیدی در کاربرد ایران اسفند خوانده میشود و در کاربرد افغانستان حوت. این دو نام به یک ماه واحد اشاره دارند: همان بازه، در همان گاهشمار، با همان آغاز و همان پایان. در کاربرد افغانستان نامهای برج همان نامهای ماهاند، و حوت نام ماه ۱۲ سال است، نه چیزی افزون بر آن.
در گفتار روزمرهٔ دری ماه را بیشتر با شمارهٔ آن صدا میزنند. این یک قرارداد ساده است: ماهها از آغاز سال شمرده میشوند و هر ماه را میتوان با شمارهٔ جایگاهش نامید. پس «برج ۱۲» یعنی دوازدهمین ماه سال، یعنی حوت، و همان ماهی است که در کاربرد ایران اسفند نام دارد. کسی که این عبارت را میجوید، پاسخش همین است.
مرزهای ماهها، درازای آنها و قاعدهٔ کبیسه در هر دو کاربرد یکسان است؛ تنها نامها فرق دارد. اسفند و حوت با هم آغاز میشوند و با هم به پایان میرسند، و تقویمی که با یکی از این دو نوشته شده باشد با تقویم دیگر روزبهروز میخواند. هیچیک از این دو دسته نام، صورت فرعی یا دگرگونشدهٔ آن دیگری نیست: دو نظام نامگذاریاند برای یک گاهشمار.
جای این ماه در سال
اسفند — حوت آخرین ماه سال هجری خورشیدی است و در پایان زمستان مینشیند. پیش از آن بهمن (دلو) میآید و پس از آن فروردین (حمل)، که سال تازه با آن آغاز میشود. این ماه در سال عادی ۲۹ روز است و در سال کبیسه ۳۰ روز؛ شرطی که میان این دو حالت تصمیم میگیرد، کبیسهبودن یا نبودن سال است، چون روز کبیسه در همین ماه مینشیند.
درازای ماهها را قاعدهٔ خودِ گاهشمار معین میکند، اما آغاز سال را اعتدال بهاری تعیین میکند. از این رو اسفند حلقهٔ تنظیم است: جایی که شمار روزهای سال با گردش خورشید هماهنگ میشود و سال بسته میگردد تا ماه بعد، سالی نو آغاز شود. به همین سبب تنها ماهی است که درازایش از سالی به سال دیگر یکسان نمیماند.
چرا بازهٔ میلادی این ماه هر سال یکی نیست
سال هجری خورشیدی از اعتدال بهاری آغاز میشود، نه از روزی ثابت در گاهشمار میلادی. لحظهٔ اعتدال از سالی به سال دیگر اندکی جابهجا میشود و گاهشمار میلادی هم قاعدهٔ کبیسهٔ خود را دارد. برایند این دو، آن است که تاریخ میلادی آغاز اسفند — حوت تعیین میشود، نه انتخاب؛ و در بازهای تنگ جابهجا میشود.
این صفحه ۱۰۱ سال پیاپی هجری خورشیدی را دربر میگیرد، از ۱۳۲۹ تا ۱۴۲۹، که برای این ماه سالهای میلادی ۱۹۵۱ تا ۲۰۵۱ میشود. در سراسر این بازه، ماه میان ۱۹ تا ۲۱ فوریه آغاز شده و میان ۱۹ تا ۲۱ مارس به پایان رسیده است؛ یعنی رویهم ۳ تاریخ آغاز متفاوت، و نه بیشتر.
به همین دلیل تقویمی که این ماه را با یک بازهٔ میلادیِ ثابت چاپ کند، در بیشتر سالها درست است و در بقیه نادرست — و نادرستیاش هم تنها به اندازهٔ یک روز جابهجایی است، که آسان از چشم میافتد. جدول زیر همین را نشان میدهد: سالها زیر تاریخ آغازشان گروه شدهاند و گروهها هماندازه نیستند، چون سازوکار پشت آنها یکنواخت نیست.
اسفند از چه روزی آغاز میشد
درازای ماهها را قاعدهٔ خودِ گاهشمار معین میکند، اما سال با اعتدال بهاری آغاز میشود — پس روز میلادیِ آغاز این ماه هر سال یکی نیست.
در ۱۰۱ سالی که در پی میآید، اسفند روی ۳ تاریخ میلادی متفاوت آغاز شده است. تقویمی که یک بازهٔ ثابت چاپ کند برای بیشتر آن سالها درست است و برای بقیه نادرست.
از 1951-02-20 تا 2051-03-20.
۱۹ فوریه
۱۳۷۵، ۱۳۷۹، ۱۳۸۳، ۱۳۸۷، ۱۳۹۱، ۱۳۹۵، ۱۳۹۹، ۱۴۰۳، ۱۴۰۷، ۱۴۰۸، ۱۴۱۱، ۱۴۱۲، ۱۴۱۵، ۱۴۱۶، ۱۴۱۹، ۱۴۲۰، ۱۴۲۳، ۱۴۲۴، ۱۴۲۷، ۱۴۲۸
۲۰ فوریه
۱۳۲۹، ۱۳۳۱، ۱۳۳۲، ۱۳۳۳، ۱۳۳۵، ۱۳۳۶، ۱۳۳۷، ۱۳۳۹، ۱۳۴۰، ۱۳۴۱، ۱۳۴۲، ۱۳۴۳، ۱۳۴۴، ۱۳۴۵، ۱۳۴۶، ۱۳۴۷، ۱۳۴۸، ۱۳۴۹، ۱۳۵۰، ۱۳۵۱، ۱۳۵۲، ۱۳۵۳، ۱۳۵۴، ۱۳۵۵، ۱۳۵۶، ۱۳۵۷، ۱۳۵۸، ۱۳۵۹، ۱۳۶۰، ۱۳۶۱، ۱۳۶۲، ۱۳۶۳، ۱۳۶۴، ۱۳۶۵، ۱۳۶۶، ۱۳۶۷، ۱۳۶۸، ۱۳۶۹، ۱۳۷۰، ۱۳۷۱، ۱۳۷۲، ۱۳۷۳، ۱۳۷۴، ۱۳۷۶، ۱۳۷۷، ۱۳۷۸، ۱۳۸۰، ۱۳۸۱، ۱۳۸۲، ۱۳۸۴، ۱۳۸۵، ۱۳۸۶، ۱۳۸۸، ۱۳۸۹، ۱۳۹۰، ۱۳۹۲، ۱۳۹۳، ۱۳۹۴، ۱۳۹۶، ۱۳۹۷، ۱۳۹۸، ۱۴۰۰، ۱۴۰۱، ۱۴۰۲، ۱۴۰۴، ۱۴۰۵، ۱۴۰۶، ۱۴۰۹، ۱۴۱۰، ۱۴۱۳، ۱۴۱۴، ۱۴۱۷، ۱۴۱۸، ۱۴۲۱، ۱۴۲۲، ۱۴۲۵، ۱۴۲۶، ۱۴۲۹
۲۱ فوریه
۱۳۳۰، ۱۳۳۴، ۱۳۳۸
منابع
- Borkowski, The Persian Calendar for 3000 Years — the vernal-equinox anchoring that fixes every month boundary
- The Solar Hijri calendar's own month lengths: thirty-one days in the first six months, thirty in the next five, and twenty-nine or thirty in the last
- The traditional borj names, used as the month names of the Solar Hijri calendar in Afghanistan, where a month is also referred to by its number