فروردین — ماه ۱ سال ایرانی
ماه یکم سال خورشیدی، فروردین در کاربرد ایران و حمل در کاربرد افغانستان، با ۳۱ روز در آغاز بهار.
ماه در یک نگاه
- شمارهٔ ماه
- ۱
- در کاربرد ایران
- فروردین
- در کاربرد افغانستان
- حمل، یا برج ۱
- درازا
- ۳۱ روز
- بازهٔ میلادی
- ۲۰ مارس تا ۲۱ آوریل
نام افغانستانی این ماه با نام یکی از برجها یکی است. آنچه سنت دربارهٔ آن برج نقل میکند در صفحهٔ خود آن آمده است؛ این صفحه دربارهٔ ماه است.
دو دسته نام برای یک ماه
ماه یکم گاهشمار هجری خورشیدی در کاربرد ایران فروردین نام دارد و در کاربرد افغانستان حمل. این دو نامِ یک ماه در یک گاهشمارند؛ هیچیک صورتِ دیگرگونِ آن یکی نیست و هیچیک نام اصلیتر بهشمار نمیآید. در افغانستان نامهای برج همان نامهای ماهاند: حمل، نامِ این ماه است، همانگونه که فروردین در ایران نام همین ماه است.
در گفتار روزمرهٔ دری ماه را بسیار با شمارهٔ آن میخوانند، و این یک قرارداد کوتاه و جاافتاده است: «برج ۱» یعنی ماه یکم سال، یعنی همین ماه — حمل، که در کاربرد ایران فروردین خوانده میشود. پس کسی که میپرسد برج ۱ چه ماهی است، در واقع از شمارهٔ ماه پرسیده و پاسخ، هر دو نام است.
تفاوت این دو دسته نام تنها در نام است. مرزهای ماهها یکی است، درازایشان یکی است و قاعدهٔ کبیسه هم یکی؛ روزی که در ایران روز نخست فروردین است، در افغانستان روز نخست حمل است و همان روز است، با همان شماره. کسی که با یکی از این دو دسته نام آشناست، برای خواندن تقویمِ دیگری چیزی جز نامها را نباید از نو یاد بگیرد.
جای این ماه در سال
فروردین (حمل) نخستین ماه سال و نخستین ماه بهار است. پیش از آن اسفند (حوت) قرار دارد که سال پیشین را میبندد، و پس از آن اردیبهشت (ثور) میآید. جای این ماه در سال، هم در کاربرد ایران و هم در کاربرد افغانستان، یکی است؛ ترتیب ماهها در هر دو نامگذاری همان ترتیب است.
این ماه ۳۱ روز است، در همهٔ سالها؛ کبیسهبودن یا نبودنِ سال در درازای آن هیچ اثری ندارد، چون روز کبیسه در ماه پایانی سال جای میگیرد و نه در این ماه. درازای ماهها را قاعدهٔ خودِ گاهشمار معین میکند، اما آغاز سال را اعتدال بهاری تعیین میکند؛ به همین سبب شمارِ روزهای فروردین (حمل) ثابت میماند، حتی وقتی روزِ میلادیِ آغازش جابهجا میشود.
چرا بازهٔ میلادیاش هر سال یکی نیست
سال در این گاهشمار با اعتدال بهاری آغاز میشود، نه با روزِ معیّنی از تقویم میلادی. لحظهٔ اعتدال هر سال کمی زودتر یا دیرتر از سال پیش رخ میدهد و افزودنِ روز کبیسه در تقویم میلادی هم این فاصله را جابهجا میکند. نتیجه این است که تاریخ میلادیِ آغاز فروردین (حمل) نه انتخاب شده و نه دلبخواهی است؛ از همان قاعده بیرون میآید و در بازهای باریک نوسان میکند.
این صفحه ۱۰۱ سال پیوستهٔ خورشیدی، از ۱۳۲۹ تا ۱۴۲۹، را در بر میگیرد که برای این ماه با سالهای میلادی ۱۹۵۰ تا ۲۰۵۰ برابر میشود. در سراسر این بازه، آغاز ماه میان ۲۰ تا ۲۲ مارس افتاده و پایانش میان ۱۹ تا ۲۱ آوریل؛ در همهٔ این سالها بیش از ۳ روزِ آغازِ متفاوت پیش نیامده است.
به همین دلیل تقویمی که برای این ماه یک بازهٔ ثابت میلادی چاپ میکند در بیشتر سالها درست است و در بقیهٔ سالها نادرست — و نادرستیاش هم بیش از یک روز نیست، که آن را دیریاب میکند. جدول زیر سالها را بر پایهٔ روزِ آغازشان دستهبندی میکند؛ آن دستهبندی چیزی جز رخِ بیرونیِ همین سازوکار نیست.
فروردین از چه روزی آغاز میشد
درازای ماهها را قاعدهٔ خودِ گاهشمار معین میکند، اما سال با اعتدال بهاری آغاز میشود — پس روز میلادیِ آغاز این ماه هر سال یکی نیست.
در ۱۰۱ سالی که در پی میآید، فروردین روی ۳ تاریخ میلادی متفاوت آغاز شده است. تقویمی که یک بازهٔ ثابت چاپ کند برای بیشتر آن سالها درست است و برای بقیه نادرست.
از 1950-03-21 تا 2050-04-20.
۲۰ مارس
۱۳۷۵، ۱۳۷۹، ۱۳۸۳، ۱۳۸۷، ۱۳۹۱، ۱۳۹۵، ۱۳۹۹، ۱۴۰۳، ۱۴۰۷، ۱۴۰۸، ۱۴۱۱، ۱۴۱۲، ۱۴۱۵، ۱۴۱۶، ۱۴۱۹، ۱۴۲۰، ۱۴۲۳، ۱۴۲۴، ۱۴۲۷، ۱۴۲۸
۲۱ مارس
۱۳۲۹، ۱۳۳۱، ۱۳۳۲، ۱۳۳۳، ۱۳۳۵، ۱۳۳۶، ۱۳۳۷، ۱۳۳۹، ۱۳۴۰، ۱۳۴۱، ۱۳۴۲، ۱۳۴۳، ۱۳۴۴، ۱۳۴۵، ۱۳۴۶، ۱۳۴۷، ۱۳۴۸، ۱۳۴۹، ۱۳۵۰، ۱۳۵۱، ۱۳۵۲، ۱۳۵۳، ۱۳۵۴، ۱۳۵۵، ۱۳۵۶، ۱۳۵۷، ۱۳۵۸، ۱۳۵۹، ۱۳۶۰، ۱۳۶۱، ۱۳۶۲، ۱۳۶۳، ۱۳۶۴، ۱۳۶۵، ۱۳۶۶، ۱۳۶۷، ۱۳۶۸، ۱۳۶۹، ۱۳۷۰، ۱۳۷۱، ۱۳۷۲، ۱۳۷۳، ۱۳۷۴، ۱۳۷۶، ۱۳۷۷، ۱۳۷۸، ۱۳۸۰، ۱۳۸۱، ۱۳۸۲، ۱۳۸۴، ۱۳۸۵، ۱۳۸۶، ۱۳۸۸، ۱۳۸۹، ۱۳۹۰، ۱۳۹۲، ۱۳۹۳، ۱۳۹۴، ۱۳۹۶، ۱۳۹۷، ۱۳۹۸، ۱۴۰۰، ۱۴۰۱، ۱۴۰۲، ۱۴۰۴، ۱۴۰۵، ۱۴۰۶، ۱۴۰۹، ۱۴۱۰، ۱۴۱۳، ۱۴۱۴، ۱۴۱۷، ۱۴۱۸، ۱۴۲۱، ۱۴۲۲، ۱۴۲۵، ۱۴۲۶، ۱۴۲۹
۲۲ مارس
۱۳۳۰، ۱۳۳۴، ۱۳۳۸
منابع
- Borkowski, The Persian Calendar for 3000 Years — the vernal-equinox anchoring that fixes every month boundary
- The Solar Hijri calendar's own month lengths: thirty-one days in the first six months, thirty in the next five, and twenty-nine or thirty in the last
- The traditional borj names, used as the month names of the Solar Hijri calendar in Afghanistan, where a month is also referred to by its number